سر البيان في علم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٧٨

مد - قصر - طول - متوسّط

مد - يعنى كشيدن و در اصطلاح تجويد ، كشش صوت است و سه حرف :

الف - واو ساكن ما قبل مضموم - ياء ساكن ما قبل مكسور مجتمع در كلمهء اتوني ( بياوريد نزد من ) را حروف مد نامند زيرا در طبيعت اين سه حرف امتدادى هست كه در حروف ديگر نيست و هنگام اداى آنها ، آواز بدون زحمت كشيده مىشود .

قصر - يعنى كوتاه و بر خلاف مد است .

طول و متوسط - حد فاصل و ميان مد و قصر است .

ميزان كشش صدا در هر يك بشرح زير مىباشد :

مد ، كشيدن صدا باندازهء چهار يا پنج الف است بعبارت ديگر بمدتى كه چهار يا پنج انگشت را بطور متعارف ، يك يك بر كف دست ، بسته يا باز نمايند و حداكثر كشش آن تا هفت الف نيز مىباشد .

طول و متوسط و قصر ، كشيدن صدا به ترتيب باندازهء سه ، دو ، يك الف است .

فايده و مقصود از مد و كشش صوت ، زينت تلاوت است چنان كه از عبد اللّه بن مسعود كه از صحابهء پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و نويسندگان وحى است روايت شده :

المدّات دبابيج القران

( مدها ديباج‌هاى قرآن است ) و مدهاى قرآن را بديباج كه پارچهء ابريشمى است و براى زينت ميپوشند تشبيه كرده بنا بر اين كشش صوت در محلهاى مربوطه و مطابق قواعد مقرره كه شرح آن بتفصيل بيايد موجب آرايش و زينت قرائت قرآن است .

ناگفته نماند كه كافّهء قراء اجماع دارند كه كشيدن حروف مد در موقع خواندن قرآن مجيد از زمان حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله معمول بوده و در اين باب اختلافى ندارند فقط در ميزان كشش صوت ، بين قراء بشرح زير اختلاف است :

ابو عمرو و به ميزان دو الف - ابن عامر و كسائى بقدرسه الف - عاصم باندازهء چهار الف - حمزه به ميزان پنج الف - نافع و ابن كثير تا هفت الف است .