سر البيان في علم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٥٢

اقسام همزه

و جرى ) ، امرء ( مرد ) ، امرئة ( زن ) .

همزهء قطع - آنست كه در ابتداء يا در ميان جمله ساقط نشده بتلفظ در آيد .

همزه‌هاى قطع 11 و عبارتند از : همزهء استفهام - همزهء متكلم وحده - همزهء باب افعال - همزهء فعل تعجب « ما أفعل » و « أفعل به » مانند : ما أحسن زيدا ( چه چيز زيد را نيكو كرده ) - أَبْصِرْ بِهِ وَ أَسْمِعْ ( خدا چه بينا و شنوا است - آيهء 26 سورهء كهف ) .

توضيح آنكه فعل تعجب ، جامد يعنى غير منصرف است و جز دو صيغهء مذكر صيغهء ديگرى ندارد .

همزهء اسم تفضيل مانند : أحسن - أكبر - أعلم - أوّل - اخر - أولى - أخرى .

همزهء افعل وصفى مانند : أحمر ( سرخ ) - أصفر ( زرد ) كه بجاى صفت مشبّهه به كار ميرود .

همزهء منقلب از فعل مانند : أحمد ( از حمد يحمد ) .

همزهء جمع قلّة مانند : أفعل ( أنفس ) - أفعال ( أبصار ) - أفعلة ( أبنية ) .

همزهء اصليه خواه مفتوح يا مضموم يا مكسور مانند : أخذ - ألم - أخذ - إمام .

همزهء حروف غير از حرف تعريف مانند : أو - أم - أن - إن - إلى - أىّ - إلّا - إنّ - أنّ - إذا - أمّا - ألا .

همزهء ضمائر مانند : أنا - أنت - إنّا - إيّاه - إيّاك .

مثال همزه‌هاى قطع :

1 - قُلْ أَتَّخَذْتُمْ ( بگو آيا فراگرفتيد ؟ ) همزهء استفهام است كه اصل آن « أاتّخذتم » بوده و همزهء دوم كه همزهء وصل است حذف شده تا دو همزه مجتمع نشود .