سيرى در علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٩٠

نزول دفعى و نزول تدريجى قرآن

يك بار همان حقيقت بسيط قرآن به صورت دفعى نازل شده و يك‌بار هم قرآن به حالت تفصيل و در موقعيت مقتضى و در فاصله‌هاى گوناگون به تدريج نازل شده است .

اين قول از مرحوم علامه طباطبائى است كه در تفسير الميزان آن را مفصلا مطرح كرده و توضيحات لازم را داده است .

ايشان با استناد به آيات متعددى معتقدند كه قرآن در يك مرحله به صورت حقيقت واحده‌اى است و جايگاه آن « ام الكتاب » و « لوح محفوظ » و « كتاب مكنون » است در اين مرحله قرآن متصف به علىّ و حكيم است و در مرحلهء ديگر به صورت الفاظ نازل گرديده و لباس قرائت و عربيت پوشيده و حالت تفصيلى به خود گرفته و داراى ناسخ و منسوخ مىباشد مرحله اول به صورت دفعى و مرحلهء دوم به صورت تدريجى نازل شده است .

از جملهء آياتى كه مورد استناد اين قول قرار گرفته به عنوان نمونه اين آيات را مىتوان ياد كرد :

كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ « 1 »

قرآن كتابى است كه آيات آن محكم قرار داده شده و سپس تفصيل يافته است از جانب خداوند حكيم و آگاه .

حم وَ الْكِتابِ الْمُبِينِ إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ « 2 »

قسم به كتاب مبين ما آن را قرآن عربى قرارداديم تا شما بيانديشيد و آن در ام الكتاب نزد ما على و حكيم است .

بنابراين قرآن در حالت مجمل و محكم و بسيط بودنش به يكباره نازل شده و

( 1 ) - سوره هود ، آيه 1 . ( 2 ) - سوره زخرف ، آيه 4 .