سيرى در علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٤

تكفير :

مىريزد « 1 » .

ممكن است كسى اين آيه را دليلى بر عقيده معتزله در مسألهء تكفير بداند .

مرحوم شيخ طوسى در تفسير اين آيه سه وجه ذكر كرده :

1 - منظور از سيئات در اينجا گناهان صغيره است .

2 - منظور از حسنات در اينجا توبه و استغفار است .

3 - منظور اين است كه مداومت بر حسنات موجب مىشود كه انسان از سيئات دورى كند « 2 » .

به نظر مىرسد كه وجه سوم اولى و آنسب باشد چون مراد از حسنات در اينجا نماز است و مداومت بر نماز در انسان حالتى به وجود مىآورد كه شخص از گناهان دورى مىگزيند اين حقيقت در آيه ديگرى از قرآن كريم به روشنى آمده است :

إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ « 3 »

نماز از فحشاء و منكر باز مىدارد .

به‌هرحال با توجه به كل آيات مربوط به تكفير روشن مىشود كه آيات دلالت بر آن عموميت و شمولى كه معتزله قائل هستند ندارد ، بلكه از بين رفتن آثار گناه به سبب انجام عمل صالح شرائط و قيودى دارد كه در قرآن آمده و ما به آن اشاره كرديم .

( 1 ) - تفسير مجمع البيان ، ج 5 ، ص 307 . ( 2 ) - تفسير التبيان ج 6 ، ص 80 . ( 3 ) - سورهء عنكبوت ، آيه 45 .