سيرى در علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٠

محكم و متشابه و تأويل

تأويل درست متشابهات آگاه است ولى آيا جز خدا كسى يا كسان ديگرى نيز مىتوانند به تأويل صحيح متشابهات پىببرند ؟

در آيه‌اى كه مربوط به متشابهات است و كامل آن را پيش از اين آورديم در اين باره چنين آمده است :

وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا

در اين قسمت از آيه دو نظريه وجود دارد :

يكى اينكه « وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ » عطف بر الله است و جملهء بعدى جمله حاليه براى راسخون است در اين صورت معنى آيه چنين مىشود كه تأويل متشابهات را كسى جز خدا و راسخان در علم نمىداند كه مفهوم آن اين است كه راسخان در علم نيز تأويل متشابهات را مىدانند .

دوم اينكه « وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ » عطف بر الله نيست بلكه جمله جديدى است و به تعبير ادبى الراسخون مسند اليه و مبتدا است و « يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ » خبر و مسند آن است در اين صورت معنى چنين خواهد بود كه تأويل متشابه را فقط خداوند مىداند و اما راسخان در علم تنها مىگويند كه به آن ايمان داريم و مىدانيم كه همه از سوى خداوند است . طبق اين نظريه ، از تأويل آيات متشابه تنها خداوند آگاه است .

ما تصور مىكنيم كه نظريه نخست صحيح است و با توجه به مجموع آيات و روايات و شواهد و قرائنى كه در دست است ، راسخون در علم نيز تأويل درست آيات متشابه را مىداند و در عين حال در مقابل خدا سر تعظيم و تسليم فرود مىآورند و مىگويند همه اين آيات از جانب خداوند است بعضى از شواهد و قرائنى كه درستى اين نظريه را تأييد مىكند ، عبارت است از :

1 - تعبير راسخان در علم با تسليم شدن و اظهار ايمان سازگار نيست زيرا غير راسخان نيز مىتوانند چنين كنند اين تعبير با دانستن تأويل آيات مناسبتر است .

2 - از عهد پيامبر تاكنون ديده نشده است كه كسى از صحابه و تابعين و