سيرى در علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٨١

نسخ

بايد توجه داشت كه حتى در صورتى كه مصلحت ناسخ با منسوخ برابر باشد باز نسخ آن لازم بوده زيرا منسوخ به مرحله‌اى رسيده كه فاقد مصلحت شده است .

بنابراين نسخ چيزى با وجود تساوى و تماثل مصلحت در ناسخ و منسوخ چيز عبث و بيهوده‌اى نيست زيرا كه منسوخ ، ديگر داراى مصلحت نبوده است .

5 - دنبالهء آيه « ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ . . . » پاسخ به قول يهود است آنجا كه مىفرمايد :

« أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » در اين جمله خداوند از شمول و عموميت قدرت خود سخن مىگويد و قول يهود را كه نسخ در احكام و موضوعات را جائز نمىدانند و قدرت خداوند را محدود به نظام موجود مىانگارند ، رد مىكند .

يهود مىپنداشت كه چون خداوند جهان آفرينش را براساس نظام خاص آن آفريده ديگر نمىتواند تصرفى بر خلاف آن نظام انجام بدهد و در واقع يهود خداوند را مانند يك حاكم معزول مىدانند كه حاكميت خود را از دست داده و قدرت تصرف در جهان آفرينش را ندارد .

وَ قالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشاءُ « 1 »

و يهود گفتند كه دست خداوند بسته است دستان خود آنها بسته است و به سبب حرفى كه زده‌اند لعنت شده‌اند بلكه دستان خداوند باز است و هرگونه كه بخواهد انفاق مىكند .

در اين آيه و هم در دنباله آيه « ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ . . . » صحبت از عموميت و گستردگى قدرت خداوند است تا اين معنا روشن شود كه خداوند در اسارت نظامى كه خود ساخته است ، نمىباشد و همواره قدرت بهم زدن آن نظام را دارد .

وقوع نسخ در قرآن امرى مسلم و غير قابل ترديد است و دانشمندان اسلامى

( 1 ) - سوره مائده ، آيه 64 .