سيرى در علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٣
دو نمونه از ايجاز حذف در آيات قرآنى :
و اطناب و اقسام آنها شده است كه ما وارد آن بحثها نمىشويم و تنها به ذكر نمونه‌هائى از ايجاز و اطناب در آيات قرآنى مىپردازيم .
ايجاز گاهى با حذف يك يا چند كلمه است كه سياق كلام به آنها دلالت دارد و گاهى كلمه‌اى حذف نمىشود ولى در عبارت از كلمه‌اى استفاده مىشود كه معناى وسيعى دارد و شامل مفاهيم متعددى مىشود . به اولى ايجاز حذف و به دومى ايجاز قصر گفته مىشود .
دو نمونه از ايجاز حذف در آيات قرآنى :
دو نمونه از ايجاز حذف در آيات قرآنى :
إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ « 1 »
تو را عبادت مىكنيم و از تو كمك مىخواهيم .
در اين آيه متعلق كلمه « نستعين » حذف شده يعنى مشخص نشده كه از خداوند براى چه چيزى كمك خواسته مىشود و تقدير آن چنين است كه ( على كل الامور ) يعنى بر همه‌چيز و چون واضح و روشن بوده اين كلمات حذف شده است .
وَ لَوْ تَرى إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقالُوا يا لَيْتَنا نُرَدُّ « 2 »
و اگر ببينى كه كافران بر آتش نگهداشته شده‌اند . پس گفتند : اى كاش برمىگشتيم .
در اين آيه بعد از حرف « لو » كه به معنى « اگر » مىباشد شرط آمده ولى جزاء حذف شده است و مشخص نشده كه اگر كافران را ايستاده و بر آتش مىديدى چه مىشد و تقدير آن چيزى مشابه اين جمله است كه : ( لرأيت امرا فضيعا ) يعنى منظرهء وحشتناكى
( 1 ) - سوره حمد ، آيه 5 . ( 2 ) - سوره انعام ، آيه 27 .