تاريخ التراث العربي ( تاريخ نگارش هاى عربى ) ( پزشكى ، دارو سازى ، جانور شناسى ، دام پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٠

197 / ابو سهل مسيحى / 2200

آثار :

[ 1276 ] الرسائل الطبية يا الكنّاش [ 6063 ]

متكى است به كنّاش‌هاى آهرون ( نك : پيش از اين ، ص 237 ) ، جورجس ( با تفسير ابو يزيد صهاربخت ) ، يوحنا ابن سرابيون و ديگران . « كتاب متشكل است . . . از چهار « مقالات » و هركدام از آن‌ها از شمارى « رسائل » . اولين « مقاله » مشتمل است بر 11 « رساله » ، كه از آن ميان رساله‌ى نخستين ( درباره‌ى سردرد ) از يك « فصل » و 27 « انواع » مركب است » ( ديتريش ، همان ) .

نسخه : سراى ، احمد سوم 2704 ( 324 گ ، 620 ه ) ؛ نور عثمانيه 3578 ( 293 گ ، ق 6 يا 7 ه ، نك :

ديتريش ، همان‌جا ) ؛ بايزيد 4213 ( 309 گ ، 665 ه ؛ ناقص ، قس : فهرس المخطوطات ، 3 ( 2 ) / 90 ) ؛ قونيه ، يوسف آغا 4984 ( 412 گ ، ق 6 ه ، قسمتى از آغاز آن افتاده است ، نك : ديتريش ، همان ) ؛ رامپور ، 1 / 477 ، طب 88 [ اكنون ش 4018 را دارد و شامل سه « مقاله » است ] « 1 » ( 223 گ ، 670 ه ، نك : فهرس المخطوطات ، 3 ( 2 ) / 91 ) .

197 / ابو سهل مسيحى / 2200

ابو سهل عيسى بن يحيى مسيحى جرجانى ، از اهالى جرجان ، در بغداد به تحصيل پرداخت و در خراسان زندگى و كار كرد . مورّخان طب عربى وى را يكى از بهترين اطباى مسيحى عرب مىشناسند .

ابن سينا از جمله شاگردان او بود . متأسفانه كتاب‌هاى وى كه بسيار مورد تحسين قرار گرفته و قسمت اعظم آن‌ها نيز به دست ما رسيده است هنوز مورد تحقيق مورّخان جديد طب قرار نگرفته است . در زمينه‌ى طبيعيات و رياضيات نيز متبحر بود و براى بيرونى 12 رساله در اين زمينه‌ها نوشت ( نك : ج 5 ) .

الاهيات و فلسفه نيز مورد علاقه‌ى او بود . در 40 سالگى در 401 ه / 1010 م هنگامى كه به تهمت كفر مظنون واقع شده بود و با شاگردش ابن سينا به مازندران مىگريخت گرفتار توفان شن شد و درگذشت .

منابع : بيهقى ، تتمة ، 90 - 88 ؛ ابن قفطى ، حكماء ، 409 - 408 ؛ ابن ابى اصيبعه ، 1 / 328 - 327 ؛ نظامى ، چهار مقاله ، 76 ؛ ابن عبرى ( دوم ) ، 189 ؛ ووستنفلد ، پزشكان عرب ، ش 118 ؛ لكلر ، 1 / 357 - 356 ؛ بروكلمان 1 / 238 ؛ زوتر ، ص 79 ؛ ويدمان ، « درباره‌ى معجزه‌ى آتش مقدس » « 2 » ، در :

Zeitschr . d . Deutsch . Pal stina - Vereins

، 40 / 1917 م / 251 - 248 ؛ سارتن ، 1 / 678 ؛ گراف ، ادبيات عربى مسيحى ، 1 / 258 - 257 ؛ زركلى ، 5 / 298 - 297 ؛ كحّاله ، 8 / 36 - 35 .

آثار :

[ 1277 ] 1 . الكتاب ( الكتب ) المائة في الصناعة الطبية [ 6064 ]

دايرة المعارف طبى در يك‌صد بخش .

( 1 ) . از افزوده‌هاى مندرج در انتهاى ج 5 . ( 2 ) . " Zum Wunder des heiligen Feuers " .