تاريخ التراث العربي ( تاريخ نگارش هاى عربى ) ( پزشكى ، دارو سازى ، جانور شناسى ، دام پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٤١

48 / يك ناشناخته / 2051

47 / هرمس / 2050

در ميان كتاب‌هاى منسوب به هرمس كه در دسترس عرب‌ها بود چند اثر پزشكى هم وجود داشت كه از آن‌ها به زبان عربى در قياس با نوشته‌هاى كيمياگرى ، احكام نجوم و غيره نسبتا آثار كمترى باقى مانده است . از تذكره‌نويسان عرب ، ابن ابى اصيبعه ( 1 / 34 ) از هرمس به عنوان پزشك ياد مىكند . رازى در الحاوى خود از كتابى كه به هرمس منسوب است ياد مىكند . براى نقل‌قول‌ها و ارجاعات ديگرى به هرمس بايد در آثار پزشكى به زبان عربى به جستجو پرداخت . اين آثار منسوب به هرمس از منابع پزشكى عربى به شمار مىآيند ؛ جنبه‌ى مجعول بودن ، و هم‌چنين ناهماهنگى عناوين آن‌ها با تاريخ نبايد ما را به اين پندار اندازد كه اين‌ها همه از مخترعات عرب‌هاست . نوشته‌هاى پزشكى منسوب به هرمس نزد يونانيان رواج بسيار داشته و قسمتى از آن‌ها هم به دست ما رسيده است ( نك : ديلس ، 2 / 48 - 43 ؛ آيدلر ، طبيعيات و طب يونانى « 1 » ، 1841 م ، تجديد چاپ ، آمستردام ، 1963 م ، 1 / 396 - 387 ؛ 440 - 430 ، كه در آنجا دو اثر در اين زمينه منتشر شده است ) .

آثار :

[ 512 ] تنقيح الطبّ [ 5299 ]

نسخه : رامپور 1 / 472 ، طب 49 ( 21 گ ) .

[ 513 ] كتاب ابقراط في علاج أوجاع النساء و عللهنّ ممّا فسّره هرمس الحكيم و جالينوس [ 5300 ]

نسخه : مغنيسا 1815 ( گ 130 ر - 188 پ ، 710 ه ، نك : ديتريش ،

Medicinalia

، ص 42 - 241 ) .

[ 514 ] كتاب هرمس [ 5301 ]

كتاب طبى .

نسخه : لندن ، ولكام 99 ( 21 گ ، 830 ه ، نك : فهرست ، ص 107 ) .

رازى در الحاوى ، 8 / 172 ؛ 10 / 143 ؛ 11 / 226 از كتابى كه با عنوان كتاب ينسب إلى هرمس از آن ياد مىشود و ، به احتمال قوى درباره‌ى قولنج است ، استفاده مىكند .

نقل قولى در كتاب الأغذيه‌ى اسحاق بن سليمان اسرائيلى وجود دارد ، نك : ديتريش ،

Medicinalia

، ص 138 .

48 / يك ناشناخته / 2051

شايد ترجمه‌ى كتابى ناشناخته درباره‌ى اوزان و مقادير پزشكى كه گويا در انطاكيه تأليف شده است از اين مقوله باشد :

( 1 ) . Physici et medici Graeci .