تاريخ التراث العربي ( تاريخ نگارش هاى عربى ) ( پزشكى ، دارو سازى ، جانور شناسى ، دام پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٥٥
29 جالينوس 2032
زيرا كه از او آموخته است ، و ارسطو ، در مواردى كه با آن دو مخالفت كرده ، به خطا رفته است . وى در اين كتاب ، همه‌ى آنچه را كه دانستن آن درباره‌ى قوه‌ى نفس مدبّره ، كه انديشه و توهم و حافظه تابع آنند ، و نيز درباره‌ى اصول سه‌گانه ، كه سرچشمه‌ى نيروهايى هستند كه سامان دادن كار بدن را بر عهده دارند ، لازم است ، و نيز مسائل گوناگون ديگرى را بيان مىكند . ايوب اين كتاب را به سريانى ترجمه كرده بود و تاكنون كسى غير از او آن را ترجمه نكرده است . چند دست‌نويس يونانى از اين كتاب داشتم ولى كارهاى ديگر مرا از ترجمه‌ى آن باز مىداشت . بعدها آن را به سريانى درآوردم و مقاله‌اى در توجيه سخنان جالينوس در مقاله‌ى هفتم اين كتاب از خود بدان افزودم . حبيش آن را براى محمّد بن موسى به عربى درآورد » ( ترجمه‌هاى آثار جالينوس ، ش 46 ) .
يعقوبى هم اين كتاب را مىشناخته است ( نك : كلامروت ، درد :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 629 ) .
از اين كتاب در الحاوى ، 1 / 17 ؛ 3 / 180 ؛ 4 / 219 - 218 ؛ 12 / 218 - 217 ، 224 ؛ 13 / 43 ، 235 ، نقل شده است . گويا شامپريوس « 1 » ترجمه‌ى لاتينى آن را از قسطنطين افريقايى ( نزد فابريسيوس « 2 » ، ص 125 ) ديده بوده است ، نك : اشتاين اشنايدر : « قسطنطين افريقايى » « 3 » ، در :
Virchow's Archiv
، 37 / 1886 م / 408 .
حنين بن اسحاق اثرى تأليف كرد با عنوان مقالة في الاعتذار لجالينوس فيما قاله في المقالة السابعة من كتاب آراء ابقراط و فلاطون ( نك : ابن ابى اصيبعه ، 1 / 198 ) .
[ 255 ] 38 . كتاب في الحركات المعتاصة المجهولة [ 5043 ]
(
De motibus liquidis seu De motibus manifestis et obscuris
، نك : ديلس ، 1 / 143 ؛ ونريش ، 254 ؛ اشتاين اشنايدر ، ش 32 ) ، كتابى درباره‌ى حركاتى كه به دشوارى مىتوان آن‌ها را زير نظر گرفت .
حنين درباره‌ى محتوا و ترجمه‌ى كتاب چنين مىگويد : « اين كتاب از يك مقاله تشكيل مىشود و هدف او آن است كه چگونگى حركت‌هايى را كه وى و پيشينيانش از آن‌ها بىخبر بودند و خود او بعدا به آن‌ها پى برده است ، روشن سازد . ايوب اين كتاب را ترجمه كرد . من آن را ترجمه نكرده بودم ، در حالى كه دست‌نويس كتاب را داشتم . ديرتر آن را نخست به سريانى و سپس براى محمّد بن موسى به عربى ترجمه كردم » ( ترجمه‌هاى آثار جالينوس ، ش 47 ) .
نسخه : اياصوفيه 3631 ( گ 111 ر - 95 پ ، ق 6 ه ، نك : ريتر - والتسر ، 817 ) . دست‌نويس‌هاى متعددى از ترجمه‌ى لاتينى آن از ماركوس تولدويى موجود است ، نك : ديلس ، 1 / 144 .
[ 256 ] 39 . كتاب في آلة الشمّ [ 5044 ]
، نك : كوهن ، 2 / 86 - 857 ؛ ديلس ، 1 / 68 ؛ ونريش ، ص 260 ؛
( 1 ) . Champerius . . ( 2 ) . Fabricius . . ( 3 ) . " Constantinus Africanus " .