آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — الصفحة ٩٩

[ امر و معانى آن ]

ميگويند براى امر به صيغه است . معانى فراوانى براى امر به صيغه بيان كرده‌اند كه مجموعا تا 24 معنى ميرسد . ولى معلوم نشده كه در كداميك از اين معانى حقيقت است . بعضى از آن معانى از اينقرار است : وجوب فقط . استحباب فقط . قدر مشترك بين وجوب و ندب .

يعنى طلب على جهة الاستعلاء . و توقف و . . .

و لمّا لم تكن الدلائل : در نظر مصنّف اقوال مختلفى كه درباره امر بوده هيچكدام دليل متقن و محكم نداشته . لذا يك قول كه در نظرش قويتر بوده انتخاب نموده و چنين گفته :

و الاظهر : مصنف بحث را روى صيغه امر آورده . صيغه امر بمذهب صرفيين و نحويين با اصوليين و بيانيّين فرق دارد . نحويين و صرفيين نظرشان بلفظ است و صيغه امر را دو قسم بيشتر حساب نمىكنند :

امر حاضر و امر غايب ، ولى اصوليين و بيانيّين نظر بمعنى دارند .

بنابراين غير از آن دو قسم اسم فعل امر را نيز داخل مىنمايند پس صه بمعنى اسكت و رويد بمعنى امهل نيز جزء امر است . كلام مصنف كه بفعل امر و به اسم فعل امر مثال آورده و هردو را جزء صيغه امر قرار داده ناظر به همين جهت است .

موضوعة لطلب الفعل استعلاء : در نظر مصنف امر شامل فعل با لام ، « ليحضر زيد » و فعل بدون لام ، اكرم عمرا ، و اسم ، رويد بكرا مىشود .

و صيغه امر وضع شده براى طلب الفعل استعلاء . لغت استعلاء قبلا معنى شد . ضمنا بايد دانست عبارت مصنف « و الاظهر » مبتدا است و خبر آن « موضوعة لطلب الفعل » است .

لتبادر الفهم : دليل مصنف بر اين تعريف « تبادر » است . تبادر