آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — الصفحة ٩٧

[ معانى استفهام مجازى ]

« أَ نُلْزِمُكُمُوها وَ أَنْتُمْ لَها كارِهُونَ » يعنى آيا ما مجبور مىكنيم بر پذيرفتن هدايت و حجت و دليل و حال آنكه شما راضى به آن نباشيد شاهد بر فعلى است كه همزه بر آن قرار گرفته كه بمعنى مستقبل است و معنى ابطال و تكذيب را نسبت به زمان آينده دارد . به اين معنى كه اگر كسى بگويد اجبار و الزامى خواهد بود ما ميگوئيم كه اينطور نيست .

و التّهكم : گاهى استفهام معنى تمسخر و استهزاء دارد . مانند آيه شريفه « أَ صَلاتُكَ . . . » كه قوم شعيب بآنحضرت در وقت نماز خواندن او مىگفتند . يعنى آيا اين نماز تو وادار مىكند كه ما ترك كنيم آنچه را كه پدران ما مىپرستند . كلمه « تهكم » ممكن است عطف بر استبطاء يا عطف بر انكار باشد . زيرا اگر چندين معطوف در كلام داشته باشيم ميتوان همه را عطف بر اول گرفت مانند مررت بك و بزيد و بعمرو و بجعفر . يا هركدام را عطف بر ماقبل خود دانست مانند مررت بك و بزيد و عمرو و جعفر .

و التحقير : يعنى بوسيله آوردن استفهام مخاطب را تحقير نمائيم .

مانند « من هذا » به كسى كه او را مىشناسيم .

و التهويل : گاهى منظور از استفهام ترسانيدن مخاطب است . مانند آنكه در اين آيه « مِنْ فِرْعَوْنَ » * قرائت شود . چنان كه ابن عباس قرائت نموده . كه من مبتدا و فرعون خبر يا عكس آن . يعنى ما بنى اسرائيل را از عذاب خواركننده نجات داديم . فرعون كيست ؟ آن كسى است كه در سركشى و تكبّر بىنظير است . پس عذاب او چگونه عذابى خواهد بود . و به همين جهت فرموده او از اسراف‌كنندگان بسيار بزرگ بود .

غير از ابن عباس ، من بكسر نون قرائت كردند .