آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — الصفحة ٧١

[ معانى اخبار و انشاء ]

را بيان مىكند .

تقسيم بدين‌گونه است : انشاء يا طلبى است يا غيرطلبى . غيرطلبى مانند افعال مقاربه ، افعال مدح و ذم ، صيغ عقود ، قسم و ربّ . و امثال اينها مانند فعل تعجب و كم خبريّة . انشاء طلبى مانند استفهام ، امر ، نهى و تمنّى . انشاء غيرطلبى را شارح در اين عبارت بيان نموده ، و انشاء طلبى را مصنف در عبارت بعد .

فلا يبحث عنها : شارح ميگويد در اين باب به دو دليل از انشاء غيرطلبى بحث نميشود :

1 - مباحث مربوط بعلم معانى در انشائات غيرطلبى كمتر ميآيد .

2 - در باب انشاء از آنچه لفظا و معنا انشاء است بحث مىكنيم .

مانند انشاء طلبى و بيشتر انشائات غيرطلبى چون در اصل اخبار بودند و بعد بانشاء منتقل شدند ما از آنها بحث نمىكنيم . منظور شارح از اكثر ، غير از افعال ترجّى و قسم است . زيرا ترجّى و قسم بعقيده او در اصل خبر نبودند .

و لانّ اكثرها فى الاصل : شارح در دليل دوم براى آنكه از انشاء غيرطلبى در اين باب بحث نميشود چنين گفت : اكثر انشائات غيرطلبى در اصل اخبار بودند . به اين كلام ايراد مىشود باينكه همه انشائات چه طلبى يا غير آن در اصل اخبار بودند و سپس بيكى از سه وسيله بانشاء منتقل شدند :

1 - نقل مانند انكحت و زوجّت .

2 - حرف مانند لام امر و لاء نهى در ليكرم و لا يكرم .

3 - اشتقاق مانند اكرم و انصر كه از تكرم و تنصر مشتق‌اند .