آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٩
[ حصر قلب ، افراد و تعيين ]
حصر ادعائى يك نوع حصر حقيقى است كه در برابر اضافى ميآيد .
و امّا فى القصر : شارح درصدد بيان فرق بين قصر اضافى و ادعائى است و چنين ميگويد : در حصر ادعائى اثبات شئ است و ما عداى آن بمنزله عدم است چنان كه در مثال « لا فتى الّا علىّ » منظور اينست كه غير از آن حضرت جوانمردانى هستند ولى به حساب نميآيند پس كالعدم‌اند . ولى در حصر اضافى اثبات شئ و نفى ما عدى نسبت به دو نفر و سه نفر نه آنكه نسبت به همه افراد باشد .
فرق ديگر اينست كه اقسام سه‌گانه افراد ، تعيين و قلب در حصر اضافى هست ولى در ادعائى نيست .
[ حصر قلب ، افراد و تعيين ]
[ حصر قلب ، افراد و تعيين ]
و الاوّل اى قصر : قبلا گفته شد كه حصر اضافى شش قسم است .
اينك تقسيمات شش‌گانه آن را بيان مينمائيم : هريك از قصر صفت بر موصوف يا برعكس ممكن است به صورت افراد يا تعيين و يا قلب باشد .
مصنف بوسيله عبارت « دون اخرى » و « دون آخر » حصر افراد ، و بوسيله عبارت « مكانه و مكانها » حصر قلب و تعيين را در هريك از حصر موصوف بر صفت يا صفت بر موصوف فهمانده .
حصر افراد جائى است كه مخاطب براى يك موصوف معتقد به چند صفت باشد مثلا ميگويد : زيد شاعر ، كاتب و منجّم است سپس ما براى ردّ او ميگوئيم « ما زيد الّا شاعر » چون زيد را منحصر در يك صفت نموديم به آن افراد گفته‌اند . و نيز اگر مخاطب يك صفت را براى چند موصوف معتقد باشد و بگويد : زيد و عمرو و بكر شاعر هستند .
و ما بخواهيم او را ردّ كنيم ، ميگوئيم : « ما شاعر الّا زيد » يعنى عمرو ،