آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢١٧

[ ذكر خاص بعد العام ]

حرص دوم آرزوى طولانى . ضمنا توشيع از اقسام ايضاح بعد الابهام است .

[ ذكر خاص بعد العام ]

[ ذكر خاص بعد العام ]

اما بذكر الخاص بعد العام : اين جمله عطف بر « اما بالايضاح بعد الابهام » است . يعنى اطناب يا به آن وسيله است يا بوسيله ذكر خاصّ بعد از عام . و منظور آن است كه خاصّ عطف بر عام شود نه آنكه بطور وصف يا ابدال بيآيد . پس خوب بود مصنف ميگفت « امّا بعطف الخاص على العام » مانند كلام فردوسى :

گر اين پادشاهان گردنفراز * كه در لهو و عيشند و در كام و ناز

درآيند با عاجزان در بهشت * من از گور سر برندارم زِ خشت

كلمات عيش و ناز بعد از لهو و كام از باب عطف خاص بر عام است .

للتّنبيه على فضله : عطف خاص بر عام بخاطر نكاتى مثل فضيلت خاص بر ساير افراد عام است مانند « فِيهِما فاكِهَةٌ وَ نَخْلٌ وَ رُمَّانٌ » فاكهه عام و نخل و رمّان خاص است . براى آنكه بفهمانيم خرما و انار اهميت و ارزش بيشترى دارند بعد از عام ذكر شده و خواستيم چنين وانمود نمائيم كه گويا اين دو ميوه از جنس ساير ميوه‌ها نيستند و تغاير در وصف را بمنزله تغاير در ذات قرار داديم و مانند « حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى » صلوات شامل همه نمازها مىشود . ولى صلوة وسطى مزيّتى دارد كه ساير نمازها ندارند . شارح براى وسطى دو معنى ذكر نموده :

1 - وسطى بمعنى وسط . و نماز وسط شامل همه نمازها مىشود .

زيرا هريك از نمازهاى پنجگانه نسبت بماقبل و مابعد خود وسط