آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٩٤
[ تعريف مصنف ]
[ تعريف مصنف ]
[ تعريف مصنف ]
بحسب الظاهر : قيد « بحسب الظاهر » در معيار دوم براى آن است كه اگر درواقع كلام كوتاهتر از حدّ واقعى خود باشد بلاغت نخواهد داشت زيرا معنى را نمىرساند .
مثاله قوله تعالى : اين آيه نسبت به مقتضاى حال و مقام موجز است و نسبت بمتعارف اوساط « مطنب » .
دليل موجز بودنش آن است كه در مقام رفتن جوانى و روى آوردن پيرى كلام را مفصّل و مبسوط ميآورند . و نشانههاى ضعف پيرى و قدرت جوانى را يادآورى مينمايند و اين آيه با كوتاهترين عبارت بيان كرده است .
دليل « مطنب » بودنش آن است كه در متعارف اوساط اهل عرف براى بيان اين معنى « يا ربّ شخت » ميگويند .
فللايجاز معنيان : بين دو معيارى كه سكاكى براى « ايجاز » آورده بود عموم من وجه است . در عموم و خصوص من وجه يك مورد اجتماع و دو مورد افتراق لازم است . مورد اجتماع آنجا است كه كلام موجز كوتاهتر از مقتضاى ظاهر حال و متعارف اوساط باشد . و دو مورد افتراق عبارتند از :
1 - كلام مطابق با مقتضاى حال باشد و كمتر از متعارف اوساط .
2 - بيشتر از متعارف اوساط و كمتر از مقتضاى حال و مقام . براى اطناب نيز همين نسبت است ولى شارح چون ايجاز را گفته اطناب را بيان نكرده است .
و فيه نظر : مصنف در كلمات سكاكى ايراد دارد . اولين ايرادش آن است كه امور نسبيّه را ميتوان تعريف نمود مانند اخوّت ، ابوّت ،