آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٦

[ نكات حذف مفعول ]

و اگر نه حذف آن لغو خواهد شد مصنف درصدد بيان نكات حذف مفعول است .

مقدمه‌اى كه مصنف براى باب متعلقات ذكر نموده بود اينجا باتمام مىرسد .

[ نكات حذف مفعول ]

[ نكات حذف مفعول ]

ثم الحذف للبيان بعد الابهام : يكى از نكات حذف مفعول بيان بعد الابهام است با اين شرائط .

1 - از فعلهائى مانند « شاء ، اراد ، عزم ، و قصد » بايد حذف نمود نه از هرفعلى .

2 - اين افعال مىبايست فعل شرط براى اداتى مانند « ان ولو » قرار بگيرند .

3 - مفعول عجيب و غريب نباشد زيرا اگر چنين باشد حذف نمىشود . مثال اين قسمت « فَلَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ » * است مفعول « هدايتكم » بوده كه حذف شده يعنى اگر خداوند مىخواست هدايت شما را ، هدايت مىفرمود . مفعول غريب و عجيب نيست و بيان بعد از ابهام دارد . زيرا وقتى مىگوئيم « فَلَوْ شاءَ » * مخاطب مىفهمد كه معنى ناتمام است و احتياج به مفعول است پس اين كلامى است مبهم ولى وقتى جواب شرط آمد از اين جواب مفعول فهميده مىشود و آن ابهام بر طرف مىگردد . و اين « اوقع » در نفس است .

اگر تعلق فعل مشيّت به مفعول عجيب باشد بايد ذكر شود . زيرا اگر حذف گردد از جواب شرط فهميده نمىشود مانند « فلو شئت ان ابكى . . . » مفعول كه « ان ابكى » است ذكر شده به جهت آنكه بكاء دم است . و بكاء دم عجيب و غريب است . معمولا وقتى بكاء گفته