آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٤

[ تعريف وصل و فصل ]

است . شاعر ميگويد فراق تلخ است و آقاى ابا الحسين كريم است .

فهذا العطف : شارح ميگويد چه اين شعر از باب عطف مفرد بر مفرد باشد يا عطف جمله بر جمله صحيح نيست . عطف مفرد به آن است كه انّ بفتح همزه خوانده شود . و عطف جمله به اين است كه انّ بكسر همزه باشد .

اگر انّ خوانده شود مابعدش را بتأويل مصدر مىبرد و بسوى اسمش اضافه مىشود . و اين مضاف و مضاف‌اليه مفرد است و اگر انّ خوانده شود با اسم و خبرش جمله مفعول براى عالم خواهد شد . و در هردو صورت احتياج به جهت جامعه خواهد بود . چنان كه در ابتداى باب فصل و وصل بيان گرديد .

و قوله لا : شارح ميگويد در شعر ابى تمّام كه گفته « لا » اين لا ردّ كلام حبيبه شاعر است كه او مىگفته علاقه و عشق شاعر از بين رفته . شاعر او را ردّ مىكند و ميگويد چنين نيست . بلكه فراق بسيار تلخ است .

و الّا اى و ان لم يقصد : در صورتى كه نخواهيم جمله دوم با جمله اول در حكم اعرابى شريك شود عطف نمىگيريم . مانند وَ إِذا خَلَوْا إِلى شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ . . . جمله « اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ » بر « إِنَّا مَعَكُمْ » عطف نشده . زيرا « إِنَّا مَعَكُمْ » مقول قول كفّار است . و « اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ » مقول قول آنها نيست . پس اگر عطف ميشد در محل نصب قرار ميگرفت و مقول قول آنها ميشد .

و انّما قال : يك احتمال اينست كه جمله اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ عطف بر « إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ » باشد كه نسبت به « إِنَّا مَعَكُمْ » بيان و تفسير است .

شارح ميگويد اين احتمال را مصنف نگفته براى اينكه حكم اين جمله با « إِنَّا مَعَكُمْ » يكى است . همان ايرادى كه در عطف بر آن بود