آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٤
[ موارد استعمال خبر بجاى انشاء ]
شهرها و آباديها كه خراب شدهاند . و همينطور در نداء منازل . و مطايا .
مطايا جمع مطّيه بمعنى شتر تيزرو است .
هرگاه عرب اطلال و منازل و مطايا را منادى قرار بدهد معنى تحسّر از آنها فهميده مىشود . شارح براى توجّع مثال نيآورده . مثالش مانند يا مرضى و يا سقمى است . نداء اطلال مانند
الاعم صباحا ايها الطّلل البالى * و هل يعمن من كان فى العصر الخالى
نداء منازل مانند
ايا منازل سلمى اين سلماك * من اجل هذا بكيناها بكيناك
و نداء مطايا مانند
يا ناق جدى فقد افنيت اناتك بى * صبرى و عمرى و انساعى و احلاسى
و ما اشبه ذالك : آنچه شبيه استغاثه و تعجب و تحسر است مانند ندبه است مثل يا محّمداه . گويا شخصى را كه غايب است يا فوت شده ميخوانيم مانند يا محمداه يعنى ما مشتقاق تو هستيم .
[ موارد استعمال خبر بجاى انشاء ]
[ موارد استعمال خبر بجاى انشاء ]
ثم الخبر قد يقع موقع الانشاء : بمناسبت آنكه بحث ما درباره انشاء است . بعد از آنكه انواع انشائات بيان شدند . اينك ميگوئيم گاهى جمله خبرى بجاى جمله انشائى مىنشيند . جمله خبرى كه بجاى انشاء مىنشيند يا بلفظ ماضى است و يا بلفظ مضارع است . اگر بلفظ ماضى باشد براى اين جهات است : 1 - تفأل 2 - اظهار حرص در وقوع .
و اگر بلفظ مضارع باشد براى اين جهات است : 1 - احتراز از صورت امر 2 - حمل مخاطب بر مطلوب .
امّا للتفأؤل : مصنف و شارح قسمت اول را بيان مىكنند كه جمله خبرى بلفظ ماضى باشد تفأل . يعنى فال نيك زدن . در مقابل تطيّر كه