آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٤

[ امر و معانى آن ]

و فرق بين تسخير و اهانت در همين جهت است كه در تسخير مسخ شدن است ولى در اهانت چنين نيست فقط منظور تحقير نمودن است . مانند « كُونُوا حِجارَةً أَوْ حَدِيداً » يعنى سنگ يا آهن باشيد . آنها به صورت سنگ يا آهن نخواهند شد . بلكه فقط منظور اينست كه شما ارزش انسانى نداريد .

در اين مقام خوب است فرق بين تسخير و تكوين و اهانت و تحقير بيان شود . تسخير بمعنى تبديل شدن چيزى از حالتى به حالت ديگرى كه در آن ذلت و خوارى باشد كه در اصطلاح به آن مسخ ميگويند . ولى تكوين بمعنى ايجاد از عدم بوجود است . كه گاهى صيغه امر نيز در تكوين به كار ميرود هرچند شارح و مصنف بيان نكردند . مانند « كُنْ فَيَكُونُ » * و اينكه از ايجاد تعبير به « كن » نموده براى اينست كه سرعت را بفهماند .

فرق اهانت و تحقير اينست كه تحقير كوچك و بىارزش بودن چيزى در نظر و عقيده مخاطب است ولى اهانت كوچك و بىارزش نشان دادن مخاطب در قول يا در فعل است مانند آيه شريفه « أَلْقُوا ما أَنْتُمْ مُلْقُونَ » * بنابراين اگر معتقد به پستى كسى باشيم تحقير اوست . و اگر به زبان بگوئيم يا عملا كارى انجام بدهيم كه كوچك شود اهانت اوست .

و التّسويه : يكى از معانى مجازى صيغه امر تسويه است . يعنى مساوى قرار دادن بين فعل و ترك فعل است . مانند « فَاصْبِرُوا أَوْ لا تَصْبِرُوا » ( 2 ) بمعنى آنكه صبركردن شما و صابر نبودنتان يكسان و مساوى است .