تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — الجزء ٢، الصفحة ٦٦

توضيح آيات

عَلى بَعْضٍ سوره بقره آيه 254 ، اين است كه حائز گرديدن مقام امامت كه آن ولايت كليه الهى است پس از طى مقامات و گذشتن از درجات بسيار نصيب اهلش ميگردد و چنانچه از اين حديث شريف و شواهد ديگرى بر مىآيد اين موهبت عظمى و اين عطيه گرانبها پس از مقام رسالت و پس از امتحانات بسيار بابراهيم بخشوده شد .

3 - شايد بتوان از آيه و روايات چنين استفاده نمود كه امامت آن درجه اعلاى ولايت كليه الهيه باشد كه باطن و حقيقت نبوت و رسالت است و آن ارتباط يافتن بملكوت عالم و متصرف گرديدن در مواد كائنات و استيلاء يافتن بحقايق موجودات است و اشاره به همين مقام دارد آنجا كه در شأن ابراهيم ( ع ) فرموده وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ سوره انعام آيه 71 و ملكوت بروح و باطن عالم تفسير شده .

و البته جناب ابراهيم عليه السلام قبل از اين موهبت عظمى باعتبار مقام رسالت و نبوتى كه داشت حائز مقام ولايت بوده لكن مرتبه اعلاى آن كه از آخرين مرتبه انسان كامل بشمار ميرود پس از امتحانات بسيار نصيب وى گرديد و خداوند ملكوت آسمان و زمين را به او ارائه و نشان داد تا اينكه حائز مرتبه يقين گردد و روح ولايت كليه الهيه در حقيقت وجود شريفش نمودار شود .

و انسان وقتى حائز مرتبه يقين مىگردد كه چشم ملكوتى وى باز گردد و عالم ملكوت و روح و سر و حقيقت هر چيزى براى وى مكشوف گردد و آن را مشاهده نمايد و به چشم دل كه بمراتب بسيار روشن‌تر و نافذتر است از چشم سر اسرار كاينات را معاينه نمايد و علاوه بر شهود و جدايى متصرف گردد در مواد موجودات و باذن رب العالمين تا آنجايى كه حكمت اقتضاء داشته تصرف نمايد در مواد عالم زيرا كه بمقام امامت به اين معنى كه لايق پيشوايى تمامى موجودات و افراد بشر باشد نميرسد مگر كسى كه صاحب نفس قدسى الهى و مظهر و نماينده تمام اوصاف احدى گشته چنانچه در باره على عليه السلام گفته شده

« عين اللَّه الواسعة و اذن اللَّه الناظره و يد اللَّه الباسطه »

البته على عليه السلام چشم و گوش و دست خدا نگشته لكن از زيادتى قرب و نزديكى بجايى