تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — الجزء ٢، الصفحة ٣٧٣

توضيح آيات

فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا پس تمام آن قشون انبوه از آن آب خوردند مگر اندكى از آنان كه با شدت عطش از آشاميدن آب خوددارى نمودند .

و در احاديث و اخبار از طريق شيعه و سنى رسيده كه آن عده‌اى كه از آن آب نخوردند سيصد و سيزده مرد بودند ؛ و در حديث از رسول اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلّم است كه روز بدر فرمود امروز عدد اصحاب ما عدد اصحاب طالوت است و عدد اصحاب رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلّم در آن روز سيصد و سيزده نفر بودند و از آن جماعت بسيار كه گويند هفتاد هزار يا هشتاد نفر مرد جنگى بودند همه آب خوردند مگر اندكى و آنها كسانى بودند كه يا اصلا از آن آب نخوردند يا بمشتى قناعت نمودند .

آرى هميشه امتحان بين افراد بشر جريان داشته و دارد ( تا سيه روى شود هر كه در او غش باشد ) و منافق و دروغگو رسوا گردد ؛ ببين چگونه در ابتداى امر تدليس شيطان ظاهر گرديد در آنجا كه مأمور گرديد بآدم سجده كند تا اينكه حقيقت شيطانيت وى آشكار گردد و ساحت قدس ملائكه بتلبيس ابليسيت آن لعين آلوده نگردد و معلوم شود كه او شيطانى است به صورت خود را شبيه بملائكه گردانيده .

پس از آن در افراد بشر خود آدم و حوا امتحان گرديدند بنهى از خوردن شجره پس از آن دو پسران آدم هابيل و قابيل در بوته امتحان در آمدند ؛ بلكه پيمبران نيز بنوبه خود هر يك در مورد امتحان واقع مىگرديدند ؛ و نيز در زمان هر پيمبرى از پيمبران بمحض اظهار ايمان از كسى پذيرفته نمىگرديد مگر وقتى كه از بوته امتحان خالص بيرون ميآمدند و اشاره به همين دارد آنجا كه فرموده أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ ، وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ « 1 » سوره عنكبوت آيه اول .

( 1 ) آيا مردم چنين گمان ميكنند كه بمحض اينكه بگويند ايمان آورديم از آنان پذيرفته مىشود و آنها را در مورد آزمايش نمىآورند و بحقيقت آزموديم كسانى كه پيش از آنها بودند تا اينكه معلوم شود و تميز داده شود كه راستگو كيست و دروغگو كدامست .