تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — الجزء ٢، الصفحة ١٨٢

توضيح آيات

فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ پس كسى كه مضطر گرديد در اكل ميته يا باقى منهيات بدون اينكه از راه فساد و طغيان بدست آورده يا اينكه از روى ظلم و تعدى پيدا نموده فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ مأذون است كه به قدر سد رمق و حفظ جان از اين منهيات تناول نمايد .

و در بعضى از احاديث « باغ » به ظالم تفسير شده و « عاد » بغاصب ، و در روايت ديگر « باغى » كسى را گويند كه مخالفت امام نمايد و « عادى » آدم دزد است .

و از ابى جعفر و ابى عبد اللَّه عليهما السلام روايت ميكنند كه « باغى كسى است كه مخالفت امام نمايد و عادى آدم معصيت‌كار است » و در كافى روايت از صادق آل محمد است كه باغى كسى است كه شكار كند و صيد نمايد و عادى سارق و دزد است كه در حال اضطرار نيز براى آنها اكل ميته حلال نيست آن طورى كه براى باقى مسلمانها حلال است و نماز او در سفر قصر نميشود .

و ممكن است تمام اينها را از مصاديق باغى و عادى در آيه بشمار آورد و از اين اخبار چنين استفاده مىشود كه مردمانى كه از روى طغيان و عدوان چيزى بدست آرند حتى در حال اضطرار نيز براى آنان حلال نيست اكل آنچه از روى طغيان بدست آورده لكن براى غير اينها به قدر سد رمق حلال است .

و بعضى از مفسرين گفته‌اند معنى آيه چنين است كه كسى كه مضطر گرديد بر اكل ميته يا باقى منهيات بدون آنكه قصد تعدّى و عدوان داشته بلكه براى حفظ جان اگر به قدر سد رمق از ميته يا خون يا گوشت خنزير تناول نمايد گناهى نكرده .

إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ زيرا كه خداوند آمرزنده و مهربان است ، شايد ذكر « غفور و رحيم » در اينجا به اين مناسبت باشد كه اكل ميته و آنچه در آيه منع شده در هيچ حالى روا نيست لكن براى رفع اضطرار و اينكه تكليف بما لا يطاق در شرع اسلام نيست در آن موقع بخشوده شده و مسئوليتى براى شخص نيست .