تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — الجزء ٢، الصفحة ١٧٧

توضيح آيات

وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا در اينكه آيا كسانى كه به آنها چنين گفته شد كه تابع قرآن گرديد و آنها در پاسخ گفتند ما تابع پدران خود ميباشيم چه كسانى بودند و عمل پدران آنان چه بوده كه گفته‌اند تابع آنها ميباشيم در عمل بين مفسرين گفتارى است :

1 - آنها مشركين عرب بودند كه وقتى مؤمنين يا شخص رسول اللَّه به آنان ميگفتند پيرو كتابهاى آسمانى گرديد انكار مينمودند و ميگفتند ما تابع پدران خود ميباشيم در بت‌پرستى . ( عبد اللَّه عباس و ضحاك ) 2 - وقتى به آنان گفته شد تابع احكام الهى گرديد در آنچه حلال نموده يا حرام گويند ما تابع پدران خود ميباشيم .

3 - وقتى كه بيهوديها گفتند تابع قرآن گرديد ابا نموده و گفتند ما تابع پدران خوديم .

أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ الف ، اولو استفهام است و واو آن عطف است يعنى آيا اينها متابعت و پيروى مينمايند پدران خود را در صورتى كه پدران آنان بىخرد و نفهم بودند و قوه فكريه خود را به كار نميانداختند كه از طريق عقل و فكر و تعقل و تفكر دين حق بدست آرند و راه حقيقت را بجويند و رستگار گردند .

وَ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلَّا دُعاءً وَ نِداءً كسانى كه كافر شدند مثال آنان مثال اغنام و گوسفندانى است كه راعى و چپان آنها را ميراند و بصدايى بلند آنان را زجر مىكند كه بيراهه نروند و آنها نميشنوند مگر صدايى و صوتى .

مثال تشبيه نمودن امر معقول است بامر محسوس كه معقول را باندازه‌اى در پرده محسوس نشان دهند و به اين طريق چيزى دستگير شنونده و مخاطب گردد و شايد مقصود