ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٩٩
« إذا »
« إذا »
« إذا »
متن « إذا » و فيها مسائل : المسألة الاولى : في نوعها ، قال الجمهور : هي حرف و قيل : اسم . . .
شرح در ارتباط با اين كلمه چهار مسأله نحوى مطرح است :
1 - نوعيّت آن .
2 - معناى آن .
3 - كيفيت تلفظ و كتابت آن هنگام وقف .
4 - عمل و شرايط آن .
امّا در مورد مسأله اوّل : جمهور و سيبويه « 1 » قائل به حرفيت آن هستند ، زيرا داراى تمامى خصوصيات حرف است . مثلا هرگز مسند و مسند اليه واقع نمىشود .
و جماعتى از كوفيين مىگويند اسم بوده و مركّب از « إذا » شرطيه و تنوين كه عوض از جملهء محذوف مابعدش مىباشد است ، به‌عنوان مثال مىگويند : جملهء « إذا اكرمك » اصل آن : « إذا جئتنى اكرمك » بوده است ، و سپس جملهء شرط حذف شده و عوض آن تنوين آورده شده ، و به مناسبت فتحهء ذال به صورت تنوين نصب نوشته و خوانده مىشود . و در اين قول چون « إذا » ناصبه نيست ، نصب فعل مابعد به واسطهء « أن » مقدّر است .
در بين قائلين به قول اوّل كه مىگويند « إذا » حرف است ، اختلاف شده كه آيا
( 1 ) - الكتاب : 1 / 483 .