ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٦
« حرف الهمزة »
و بايد دانست كه قول جمهور خلاف قاعده و خلاف اصل آن كمتر است زيرا تقديم حرف سادهتر است از حذف جمله ، علاوه بر اينكه در تقديم همزه تنبيه بر كمال صدارتطلبى آن نيز هست .
متن فصل : قد تخرج الهمزة عن الاستفهام الحقيقي فتستعمل في ثمانية معان : شرح گاهى همزه از معناى حقيقى خود خارج شده و در هشت معناى مجازى استعمال مىگردد .
قابل ذكر است كه الفاظ دو نحوه استعمال مىشوند :
1 - حقيقى : استعمالكردن لفظ در معنايى كه واضع براى آن وضع نموده است .
2 - مجازى : استعمالكردن لفظ در غير از معناى موضوعله .
استعمال مجازى دو شرط دارد :
الف - بين معناى حقيقى و مجازى لفظ ، علاقه و يك نحوه تناسب باشد كه از آن به علاقهء مجوّزه تعبير مىشود .
ب - در هنگام استعمال براى فهماندن معناى مجازى از لفظ ، قرينهاى باشد كه به آن قرينهء صارفه مىگويند كه خود بر دو قسم است :
1 - مقاليّه .
2 - حاليّه .
مانند : استعمال لفظ « أسد » كه به معناى شير است در معناى « مرد شجاع » در عبارت « رايت أسدا يرمي » كه بين اين دو معنا ، مناسبت است و آن مشابهت در شجاع بودن است . بنابراين علاقهء مجوّزه مشابهت است و قرينهء صارفهء مقاليه « يرمي » مىباشد كه لفظ « أسد » را از معناى حقيقى خود به سمت معناى مجازى مىكشاند .