ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١
« حرف الهمزة »
متن ذكره بعضهم و هو منتقض ب « أم » . . .
شرح اشكالى كه بر اختصاصى دانستن اين حكم اخير براى همزه مطرح مىباشد ، اين است كه « أم » منقطعه علاوه بر معناى استدراك ، متضمن معناى استفهام نيز مىباشد و با اين وجود ، داخل بر جمله منفى نيز مىگردد مثل : « أقام زيد أم لم يقم » كه تقدير آن مىشود « أقام زيد بل ألم يقم » پس اين حكم ، اختصاص به همزهء استفهام ندارد و « أم » منقطعه در اين حكم با آن مشاركت دارد بنابراين ذكر اختصاصى بودن اين حكم براى همزه توسط بعضى از نحويون مثل سيوطى « 1 » و ابن حاجب و محقق رضى « 2 » اشتباه مىباشد .
قابل ذكر است كه مىشود به اين اشكال پاسخ گفت : كه مراد از اختصاصى بودن اين حكم براى همزه در قياس با ادات استفهامى است كه وضع شدهاند براى استفهام ، و « أم » از ادات استفهام نبوده بلكه گاهى متضمن معناى استفهام مىگردد .
متن الرّابع : تمام التصدير بدليلين : أوّلهما : أنّها لم تذكر بعد « أم » الّتي للإضراب كما يذكر غيرها . . .
شرح چهارمين حكم اختصاصى همزه ، نهايت و كمال صدارت طلبى و داشتن اعلى مراتب آن است . ادات صدارت طلب بر دو قسم هستند :
الف - تامّ : كلمهء صدارت طلبى است كه هيچكدام از الفاظ جمله بر آن مقدّم نمىشوند .
ب - غير تامّ : كلمهء صدارت طلبى است كه بعض از أجزاء جمله مثل ادات نفى
( 1 ) - همع الهوامع : 2 / 69 . ( 2 ) - شرح الكافية : 2 / 388 .