ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٥١

« إن »

1 - مختصه : كه فقط بر فعل مىآيند ، مانند : « لم و لمّا » .

2 - غيرمختصه : كه هم بر اسم در جملهء اسميه و هم بر فعل در جملهء فعليه مىآيند . و « إن » از قسم دوّم است . مثال براى دخول بر جملهء اسميه :

إِنِ الْكافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ « الملك / 20 »

در اينجا « إن » تنها عمل معنوى دارد ، و عمل لفظى ندارد ، زيرا كه نفى آن به واسطه « إلّا » منتقض شده است و « الكافرون » مبتدأ و « في غرور » متعلّق به فعل يا شبه فعل عموم خبر آن است . و مانند : إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطانٍ بِهذا « يونس / 68 »

و در اينجا نيز « إن » نافيه بر جملهء اسميه آمده و مهمل مىباشد به جهت اينكه خبر « عندكم » مقدّم بر مبتدأ شده است . و « سلطان » مبتدأ بوده و « من » زائده بر آن داخل شده است و « بهذا » متعلّق است به « سلطان » كه به معناى دليل و حجت قاطع است و مشار اليه « هذا » ، اتّخاذكردن خداوند فرزندانى براى خود است ، زيرا آيه در ردّ كفّارى است كه اين ادّعا را مىكردند . « 1 »

و من ذلك : و از همين قبيل است كه « إن » بر جملهء اسميه آمده ، اين آيهء شريفه :

إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ « النساء / 159 »

در آيه مبتدأ « أحد » حذف گرديده و جار و مجرور « من أهل الكتاب » كه صفت آن است باقى مانده است و جملهء بعد « إلّا » خبر آن مىباشد ، چنان كه علامه طباطبايى « 2 » و طبرسى « 3 » به آن اشاره كرده‌اند . و « إن » نافيه بر جملهء فعليه نيز داخل مىشود و هرگز عمل نمىكند ، مانند : إِنْ أَرَدْنا إِلَّا الْحُسْنى « التوبة / 107 »

متن و خرّج جماعة على « إن » النافية قوله تعالى : وَ لَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِيما إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِيهِ « الأحقاف / 26 »

شرح جماعتى از نحويين و مفسرين مانند زجاج ، طبرسى « 4 » ، زمخشرى « 5 » و

( 1 ) - مجمع البيان : 3 / 121 . ( 2 ) - الميزان : 5 / 134 . ( 3 ) - مجمع البيان : 2 / 137 . ( 4 ) - مجمع البيان : 5 / 91 . ( 5 ) - الكشاف : 4 / 308 .