ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٥٠

« إن »

همچنين « إن » همانند تمامى ادات شرط صدارت‌طلب مىباشد به‌طورى كه نمىتواند جزئى از اجزاى شرط و جزا بر آن مقدم شود .

ب : لفظى : كه فعل شرط و جزا را اگر مضارع باشد لفظا جزم مىدهد ، مانند اين آيهء شريفه كه در بيان مورد بخشش قرار گرفتن كفّار است مشروط به اينكه دست از كفر خود بردارند :

قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ « الأنفال / 38 »

و مانند دعاى امام سجاد عليه السّلام در وداع ماه مبارك رمضان :

« اللهم يا من لا يرغب في الجزاء ، و يا من لا يندم على العطاء ، و يا من لا يكافئ عبده على السواء ، منّتك ابتداء و عفوك تفضّل ، و عقوبتك عدل و قضاؤك خيرة ، « إن أعطيت لم تشب عطاءك بمنّ » و إن منعت لم يكن منعك تعدّيا » . « 1 »

« تشب » فعل مضارع مجزوم از ماده « الشوب » به معناى آلوده‌كردن است .

معناى فراز شاهد دعا : « اگر عطا كنى آلوده نمىكنى عطاى خود را به منّت گذارى » .

2 - نافيه : « إن » نافيه نيز داراى دو عمل است :

الف : معنوى و آن نفى و سلب حكم مابعد است .

ب : لفظى : و آن رفع به اسم و نصب به خبر است وقتى بر جملهء اسميه بيايد ، زيرا اين كلمه جزء حروف مشبهة به « ليس » است ، و عمل اين حروف ( ما ، لا ، لات ، إن ) شروطى دارد كه عبارتند از :

1 - ترتيب اسم و خبر و عدم تقديم خبر و تأخير اسم .

2 - عدم شكستن نفى به واسطه « إلّا » .

3 - عدم وقوع ادات نفى ديگر بعد از آنها .

مانند : « إن هو مستوليا » و در هنگام اهمال و عدم عمل اين كلمه ، دو اسم بعد ، بنابر مبتدأ و خبر مرفوع مىشوند . بايد دانست كه ادات نفى بر دو قسم هستند :

( 1 ) - الصحيفة السجادية : دعا / 45 .