ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٥

« أن »

لا تفعل » محلا منصوب ، و مفعول « أشرت » است . معناى مثال مىشود : « اشاره كردم ، انجام ندادن را به او » .

و اگر « لا » در كلام نباشد تنها در اعراب مضارع دو وجه نصب بنا بر اينكه « أن » مصدريه باشد و رفع بنا بر اينكه « أن » تفسيريه باشد جائز است ، و وجه جزم به جهت عدم وجود عامل آن - « لا » ناهيه - جايز نيست .

متن الوجه الرّابع : أن تكون زائدة و لها أربعة مواضع :

شرح وجه چهارم « أن » زائده مىباشد ، كه داراى معناى تأكيد است و در چهار موضع و محل استعمال مىگردد :

1 - بعد از « لمّا » توقيتيه است كه بيشترين استعمال « أن » زائده در اينجا مىباشد . مانند : لَمَّا أَنْ جاءَتْ رُسُلُنا لُوطاً سِيءَ بِهِمْ « العنكبوت / 33 »

شايان ذكر است كه « لمّا » بر سه قسم است :

الف : نافيهء جازمه كه بر فعل مضارع مىآيد .

ب : شرطيه وقتيه كه بر فعل ماضى مىآيد و جواب نيز مىخواهد .

ج : استثنائيه كه بر جمله اسميه و فعل ماضى لفظى كه از آن ارادهء استقبال شده است مىآيد .

و مراد از « لمّا » در اينجا ، قسم دوّم است .

2 - بين « لو » و فعل قسمى كه مذكور باشد مانند شعر مسيب بن علس كه از شعراى جاهلى است و خطاب به قبيلهء بنى عامر بن ذهل مىگويد :

« فاقسم أن لو التقينا و أنتم * لكان لكم يوم من الشر مظلم » « 1 »

شاهد در زيادت « أن » در ميان فعل قسم « اقسم » و « لو » شرطيه است .

تركيب شعر : « التقينا » فعل و فاعل ، جملهء شرط ، واو عاطفه و « أنتم » عطف بر

( 1 ) - أوضح المسالك : 3 / 168 . شرح الاشموني : 3 / 286 . الخزانة : 4 / 224 . النحو الوافي : 4 / 274 . الكتاب : 1 / 532 . شرح شواهد المغني : 1 / 109 . لسان العرب : 12 / 378 . التصريح على التوضيح : 2 / 233 .