ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٠

« أن »

فالأحسن الفصل ب « قد » أو نفي أو * تنفيس أو « لو » و قليل ذكر « لو »

متن الوجه الثّالث : أن تكون مفسّرة بمنزلة « أي » ، نحو : فَأَوْحَيْنا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ « المؤمنون / 27 »

شرح سوّمين وجه از وجوه چهارگانه « أن » ، مفسّره است به اين معنا كه مابعد آن ، تفسير ماقبل مىباشد .

در جملهء تفسيريه سه شئ موجود است :

1 - مفسّر : شئ مبهم و مجملى كه قبل از ادات تفسير ذكر مىشود .

2 - مفسّر : عبارت روشن كننده و توضيح دهندهء آن شئ مبهم ، كه بعد از ادات تفسير ذكر مىگردد .

3 - ادات تفسير : كه بين مفسّر و مفسّر قرار مىگيرند و بيان مىكنند كه لفظ بعد از آن مفسّر قبل از آن است و اين ادات عبارتند از : « أن » و « أى »

بنابراين چون اين ادات در بين مفسّر و مفسّر واقع مىشوند به آنها تفسيريه مىگويند و خود آنها مفسّر نيستند .

و اين حرف مهمل و غير عامل است و جملهء بعد از آنها محل اعراب ندارد ، لكن صبان « 1 » مىگويد : محل اعراب دارد و تابع جملهء مفسّر است .

از مثالهاى اين وجه كه در جمله فعليه آمده ، آيهء شريفه مذكور در متن است كه در بيان وحى به حضرت نوح مىباشد و « أن » در آيه بيانگر اين معنا است كه آيهء مابعد « اصْنَعِ الْفُلْكَ » تفسير آيهء ماقبل « فَأَوْحَيْنا إِلَيْهِ » است . زيرا اين آيه يك نحو اجمال دارد كه چه چيزى به حضرت نوح عليه السّلام وحى شد ؟ چنان كه أزهرى « 2 » نيز اين نظريه را در آيه دارد .

و مثال آن كه بر جملهء اسميه آمده ، آيهء شريفه‌اى است كه در بيان خصوصيات روز قيامت براى مؤمنين است : نُودُوا أَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ « الأعراف / 43 » و

( 1 ) - حاشية الصبان : 3 / 285 . ( 2 ) - موصل الطلاب : 89 .