ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٠

« حرف الهمزة »

زيرا هيچكدام از استفهام‌هاى خداوند حقيقى نيستند زيرا كه خداوند علّام الغيوب است و مىفرمايد :

وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ « الحجرات / 16 »

2 - سالم ماندن اين قول از ابتلا به كثرت حذف است ، زيرا كسانى كه همزه را استفهامى قرار مىدهند ، آن را استفهام تصورى مىدانند و تقدير آيه نزد آنها اين گونه است : « امن هو قانت آناء الليل خير أم هذا الكافر » كه در اين صورت دو چيز حذف شده است : الف : خبر « من » موصول كه « خير » است . ب : معادل همزه در افاده‌كردن و رساندن استفهام تصورى كه « أم » مىباشد به ضميمهء مدخول آن كه « هذا الكافر » است . ملاحظه مىشود كه كلمات زيادى از اين جملهء استفهاميه حذف شده است .

بايد دانست كه چون حذف كلمه‌اى بدون قرينه در زبان عربى جايز نيست بنابراين بايد براى اين حذفها قرينه باشد و قرينهء بر حذف « هذا الكافر » قرينهء مقاليه در آيات سابق است ، زيرا شأن نزول آيه در مقام قياس اهل تهجّد و شكرگزار با انسانهاى فراموش‌كنندهء نعمتهاى الهى و كسانى كه براى خداوند شريك قرار داده و عبادت بت مىكنند مىباشد و در آيهء قبل از اين خطاب شده است به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله :

كه بگو براى آنها تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلًا إِنَّكَ مِنْ أَصْحابِ النَّارِ « الزمر / 8 »

و قرينه بر حذف خبر ، قرينه مقاميه است زيرا آيه در مقام برترى و خيريت متهجّدين بر ديگران مىباشد .

بنابراين قول اوّل ، دو امتياز مثبت و يك امتياز منفى دارد ، و قول دوّم بالعكس دو امتياز منفى و يك امتياز مثبت دارد ، و امتياز مثبت قول دوّم وجود استفهام به همزه در قرآن است ، مانند : قالُوا أَ إِنَّكَ لَأَنْتَ يُوسُفُ « يوسف / 90 »

متن و لك أن تقول : لا حاجة إلى تقدير معادل في الآية ؛ لصحّة تقدير الخبر بنحو :

« كمن ليس كذلك » و قد قالوا في . . .

شرح باتوجّه به بررسى هردو وجه در آيهء شريفه و ترجيح وجه اوّل ، جايز است