ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٠
« ألا »
« آگاه باشيد چه كار دارد با دنيا كسى كه خلق شده است براى آخرت » .
بايد توجّه داشت در تعيين نوع جمله اوّلا : نظر به حرف نمىشود ، ثانيا نظر به اصل و تقدير جمله مىشود بنابراين جمله « أزيدا ضربته » جملهء فعليه است ، زيرا در تقدير « أضربت زيدا ضربته » و از باب اشتغال است .
پس در حديث نيز هرچند در ابتدا « ما » استفهاميه اسميه است لكن نظر به اينكه مفعول فعل « يصنع » بوده و رتبهء مفعول در اصل مؤخر از فعل است پس جمله فعليه است .
كثيرى از نحويون مانند محقق رضى « 1 » در نامگذارى « ألا » مىگويند : حرف استفتاح است و دليل اين نامگذارى ، ملاحظه نمودن موضع استعمال آن است ، لكن در اين نامگذارى ، نظر به معناى آن نگرديده ، بنابراين با اين نام ، نحويين موضع استعمال را بيان نموده‌اند ولى معنا را مهمل گذارده‌اند . با اينكه نوعا در تسميه بايد نظر به معنا شود . سيوطى « 2 » نام او را حرف استفتاح و تنبيه گذارده تا هردو نكته را برساند .
متن الثاني : التوبيخ و الإنكار ، كقوله :
« ألا ارعواء لمن ولّت شبيبته * و آذنت بمشيب بعده هرم » « 3 »
شرح دومين وجه از وجوه پنجگانه اين حرف ، « ألا » توبيخيهء انكاريه است و دلالت بر توبيخ شخص بر عدم انجام مابعد و انكار وقوعش را دارد . مانند شعر مذكور در متن .
تركيب شعر : « الا » استفتاحيه و « ارعواء » مصدر و به معناى رجوع‌كردن از افعال قبيح و روى آوردن به اعمال خير است و « من » موصوله و محلا مجرور به لام جاره و جار و مجرور متعلّق يا به « إرعواء » است و يا « موجود » كه مقدر است و جملهء
( 1 ) - شرح الكافية : 2 / 380 . ( 2 ) - همع الهوامع : 2 / 70 . ( 3 ) - شرح ابن عقيل : 1 / 113 ، أوضح المسالك : 1 / 292 ، اللباب : 60 ، همع الهوامع : 1 / 147 ، شرح الاشموني : 2 / 14 ، التصريح على التوضيح : 1 / 245 ، شرح شواهد المغني : 1 / 212 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 3 / 92 .