ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٤

« إذا »

و در اينجا « لو » در تقدير بايد گرفت ، زيرا كه « لام » جوابيه در جواب « لو » مىآيد چنان كه طبرسى « 1 » ، زمخشرى « 2 » ، شيخ طوسى « 3 » در آيه اين نظريه را دارند .

متن المسألة الثّالثة : في لفظها عند الوقف عليها . . .

شرح مسألهء سوّم پيرامون « إذا » ، در تلفّظ و تكلّم به آن در هنگام وقف بر آن است ، قول صحيح اين است كه نون آن به جهت تشبيه‌كردن آن نون به تنوين نصب ، تبديل به الف مىشود ، و چون تنوين نصب در هنگام وقف به صورت الف قراءت مىشود ، مانند : إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلِيماً حَكِيماً « النساء / 11 » ، « إذا » هم همين‌گونه وقف مىگردد .

قول دوّم : اين است كه نون آن تبديل به الف نشده و بر خود آن وقف صورت مىگيرد ، زيرا نون او مانند نون « أن و لن » است كه جزء كلمه مىباشد به خلاف تنوين نصب كه عارضى است .

اين قول از مبرّد و مازنى روايت گرديده شده و مازنى از نحويين مهم مكتب بصره و استاد او اخفش و از شاگردان او مبرّد است .

متن يبتني على الخلاف في الوقف عليها خلاف في كتابتها ، فالجمهور . . .

شرح چون وجود كتبى متفرّع بر وجود لفظى است ، اختلافى كه در تلفّظ به « إذا » در حال وقف مىباشد در كتابت نيز آن اختلاف وجود دارد ، و هركس كه در تلفّظ ، هر رأى دارد در كتابت نيز آن را خواهد داشت .

بنابراين جمهور در كتابت « إذا » در حالت وقف با الف مىنويسند و در قرآن

( 1 ) - مجمع البيان : 4 / 166 . ( 2 ) - الكشاف : 3 / 200 . ( 3 ) - التبيان : 7 / 391 .