جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨٨

شناسايى دانش معانى ، موضوع آن و پديد آورنده‌اش .

درآمده . اكنون « عالما » خبر كان و مسند است . و مثل « انّ زيدا عالم » در اينجا « انّ » از حروف مشبهة بالفعل و جزو نواسخ است . اينك « عالم » خبر انّ و مسند قرار گرفته است .

6 - مفعول دوم ظنّ و مانندهايش .

توضيح : يك قسم از نواسخ است كه به نام « ظنّ و اخوات آن » خوانده مىشود اين كلمات ، بر مبتدا و خبر داخل مىشوند و آن دو را نصب مىدهند .

مانند : « ظننت زيدا عالما » در اين مثال ، « عالما » مسند است .

7 - مفعول سوم « ارى » و مانندهايش . « 1 »

« ارى » و فعلهايى كه مثل آن است گاهى متعدى به سه مفعول مىشود كه مفعول دوم و سوم آن در اصل ، مبتدا و خبر است . بنابراين ، مفعول سومش مسند ، قرار مىگيرد .

مقصود از واژه « اخوات » يعنى خواهران ، مانندها و نظيرها است .

8 - مصدرى كه جايگزين فعل امر شده است . مانند : « سعيا فى الخير » در اين مثال ، « سعيا » مسند است و به جاى « اسع » نشسته كه فعل امر است .

و مواضع المسند اليه ستة :

1 - الفاعل لفعل التّام او شبهه . نحو : « فؤاد » و « ابوه » من قولك : حضر فؤاد العالم ابوه .

2 - و أسماء النواسخ : كان و اخواتها و انّ و اخواتها نحو : « المطر » من قولك : كان المطر غزيرا و نحو : انّ المطر غزير .

3 - و المبتداء الذّى له خبر . نحو : « العلم » من قولك : العلم نافع .

4 - و المفعول الاوّل الظنّ و اخواتها .

5 - و المفعول الثانى لارى و اخواتها .

6 - و نائب الفاعل . كقوله تعالى : وَ وُضِعَ الْكِتابُ . *

مسند اليه شش موضع دارد :

1 - فاعل فعل تام يا فاعل چيزى كه مانند فعل تام است . مثل دو واژه « فؤاد » و « ابوه » در

( 1 ) . ابن مالك پنج فعل از افعالى كه شبيه « ارى » است را در اين شعر آورده . و كارى السّابق نبّأ ، اخبرا * حدّث ، انبأ ، كذاك خبّرا