جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٦

گفتار نوابع و برجستگان دربارهء بلاغت

اعجازش فراوان و آغازها و فرجامهايش ، متناسب باشد .

« كثر إعجازه » يعنى هنرهاى سرآمد و بىمانندش ، فراوان باشد . و ديگران از همانندسازيش ، ناتوان باشند . واژهء « إعجاز » در اين تعبير ، به كسر اول ، مصدر باب افعال است .

« تناسبت صدوره و أعجازه » در اين عبارت ، « صدور » جمع صدر است و به معنى آغازها و « أعجاز » به فتح اوّل ، جمع « عجز » بر وزن سبك و به معنى پايانهاست .

8 - و سمع خالد بن صفوان رجلا يتكلّم و يكثر الكلام فقال : إعلم ( رحمك اللّه ) انّ البلاغة ليست بخفّة اللّسان و كثرة الهذيان ، و لكنّها بإصابة المعنى و القصد الى الحجّة « 1 » .

خالد بن صفوان شنيد كه مردى به كثرت ، سخن مىراند . آنگاه گفت : ( خداى رحمتت كناد ) بدان كه : بلاغت ، به سبك زبانى و ياوه‌گويى نيست لكن به ارائهء درست معنى و توجّه به دليل است .

9 - و لبشر بن المعتمر : فيما يجب ان يكون عليه الخطيب و الكاتب رسالة من انفس الرسائل الادبيّه البليغة ، جمعت حدود البلاغة و صوّرتها احسن تصوير و سنذكر مع شىء من الإيجاز ما يتصل منها بموضوعنا .

بشر بن معتمر در قلمرو چيزهايى كه گوينده و نويسنده بايد رعايت كند ، رساله‌اى دارد كه از گرانقدرترين رساله‌هاى بليغ ادبى است . وى در اين رساله ، دستورهاى سخنورى را گرد آورده و به بهترين شكل ، تصوير كرده است .

ما با اندك كاهشى ، آنچه را با موضوعمان ارتباط دارد ، مىآوريم .

قال : خذ من نفسك ساعة نشاطك و فراغ بالك ، و إجابتها ايّاك ؛ فانّ قليل تلك السّاعة اكرم جوهرا و اشرف حسبا و احسن فى الأسماع و احلى فى الصدور و اسلم من فاحش الخطأ و اجلب لكلّ عين و غرّة من لفظ شريف و معنى بديع . و اعلم انّ ذلك اجدى عليك ممّا يعطيك يومك الاطول بالكدّ و المطاوله و المجاهده و بالتكلّف و المعاودة .

گفت : ساعت خرّمى خويش و آسودگى خاطرت را برگزين ، هنگامى كه تو را اجابت

( 1 ) . مختار عقد الفريد ، ص 98 .