جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٤٠

برخى از اهداف تعبير از ماضى با لفظ مضارع چنين است :

و نحو : الأبوين ( للأب و الأمّ ) و القمرين ( للشّمس و القمر ) .

مانند غلبه دادن مذكر بر مؤنث در اين سخن خداى و الا : « وَ كانَتْ مِنَ الْقانِتِينَ » و از فرمانبرداران بود . اين آيه شريفه ، دربارهء حضرت مريم است بنا بر قاعده ، بايستى « و كانت من القانتات » بود .

و مانند « أبوين » كه براى پدر و مادر و « قمرين » كه براى خورشيد و ماه به كار مىرود .

2 - و كتغليب الأخفّ على غيره نحو : الحسنين ( فى الحسن و الحسين )

و مانند غلبه دادن واژهء خفيفتر بر واژهء سنگين‌تر ، مثل : « حسنين » كه تثنيه حسن و حسين است ، ولى چون لفظ « حسن » خفيفتر از لفظ « حسين » است بر آن غلبه داده شده .

3 - و كتغليب الأكثر على الأقل كقوله تعالى : لَنُخْرِجَنَّكَ يا شُعَيْبُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنا .

أدخل « شعيب » فى العود إلى ملّتهم مع أنّه لم يكن فيها قطّ ثم خرج منها و عاد ، تغليبا للأكثر .

و مانند غلبه دادن بيشتر بر كمتر در اين سخن خداى و الا : « لَنُخْرِجَنَّكَ . . . » « 1 » اى شعيب ، تو و كسانى را كه با تو ايمان آورده‌اند ، از شهر خودمان بيرون خواهيم كرد يا به كيش ما برگرديد .

حضرت شعيب عليه السّلام داخل در خطاب « لتعودنّ فى ملّتنا » شده است يعنى شما به كيش ما بازگرديد . با اين‌كه حضرت « شعيب » هيچگاه داخل در كيش آنان نبود تا خارج شده باشد و باز گردد . و اين دخول ، براى غلبه دادن اكثر بوده است .

توضيح : كفرپيشگان قوم حضرت شعيب عليه السّلام خطاب به آن حضرت ، و يارانش گفتند : ما شما را از ديار خويش بيرون مىرانيم مگر اين‌كه شما به كيش ما باز گرديد . حضرت شعيب عليه السّلام هيچگاه در كيش آنان نبوده است تا به كيش آنان برگردد لكن چون اكثر يا همه ياران او در كيش كفرپيشگان بودند ، حضرت شعيب را نيز داخل در آنها كردند و اكثر را بر شعيب ، غلبه دادند و خطاب به همه گفتند : « لتعودنّ فى ملّتنا »

( 1 ) . اعراف ، 88 .