جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٣٧

برخى از اهداف تعبير از ماضى با لفظ مضارع چنين است :

امر خداوند رسيد . اين « أتى » به جاى « يأتى » آمده است . تا تحقق وقوع فعل را نشان دهد .

( ب ) أو قرب الوقوع . نحو : قد قامت الصّلاة . أى : قرب القيام لها .

يا نزديكى وقوع فعل را نشان دهد ، مانند : « قد قامت الصّلاة » نماز برپا شده است .

يعنى برپايى نماز نزديك شده است .

( ج ) و التفاؤل . نحو : إن شفاك اللّه تذهب معى .

فال نيك زدن ، مانند : « إن شفاك اللّه تذهب معى » اگر خدا شفايت دهد با من مىروى . در اين‌جا « إن شفاك » براى تفأل به گونهء ماضى آمده است .

( د ) و التعريض . نحو قوله تعالى : لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ فيه تعريض للمشركين بأنهم قد حبطت أعمالهم .

گوشه زدن ، مثل سخن خداى برين : « لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ » « 1 » اگر شرك بورزى حتما كردارت تباه خواهد شد .

در ماضى آوردن « أشركت » به مشركان گوشه زده شده است كه : اعمالشان تباه شده است .

و من أغراض التعبير عن الماضى بلفظ المضارع

برخى از اهداف تعبير از ماضى با لفظ مضارع چنين است :

برخى از اهداف تعبير از ماضى با لفظ مضارع چنين است :

( الف ) حكاية الحالة الماضية باستحضار الصورة الغربية فى الخيال كقوله تعالى : « اللَّهُ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّياحَ فَتُثِيرُ سَحاباً » بدل فأثارت .

حكايت حالت گذشته با حاضركردن صورت شگفتى در خيال انسان ، مانند : « اللَّهُ الَّذِي أَرْسَلَ . . . » « 2 » خدايى كه بادها را روانه كرد پس بادها ابرى را بر مىانگيزند .

در اين آيه شريفه به جاى « فأثارت » كلمه « فتثير » به كار رفته است تا منظره شگفت‌انگيزش ابرها را در خيال انسان حاضر سازد . « 3 »

( ب ) و إفادة الإستمرار فيما مضى كقوله تعالى : « لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ

( 1 ) . زمر ، 65 . ( 2 ) . فاطر ، 9 . ( 3 ) . مضارع به جاى ماضى نهاده مىشود تا به وهم بيفتد كه آن حالت اكنون مشاهده مىشود و اين كار با حاضر ساختن صورت چيزى در ذهن شنونده به وسيله آوردن صيغه حاضر ، شكل مىگيرد .