جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٣٤

پايانه

گرايش از غيبت به تكلم ، مانند سخن خداى برين : « و هو . . . » و اوست آن كس كه بادها را نويدى پيشاپيش رحمت خويش ( باران ) فرستاد و از آسمان ، آبى پاك فرود آورديم . در اين آيه شريفه ، ابتدا شكل آيه به صورت غيبت است و سپس در « أنزلنا » التفات به سوى تكلم رخ داده است . و بر اساس قياس آغاز آيه ، مىبايست « أنزل » باشد .

6 - عدول من الغيبة إلى الخطاب كقوله تعالى : وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَ بَنِي إِسْرائِيلَ لا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ . « 1 »

گرايش از غيبت به سوى خطاب ، مانند سخن خداى و الا : « وَ إِذْ أَخَذْنا . . . » و زمانى كه از پسران يعقوب پيمان گرفتيم كه : جز خدا را نمىپرستيد . آغاز آيهء شريفه به گونهء غيبت است و در « لا تعبدون » التفات به خطاب پيدا شده است .

الثانى - تجاهل العارف و هو سوق المعلوم مساق المجهول بأن يجعل العارف بالشىء نفسه جاهلا به و ذلك لأغراض :

نوع دوم از انواع ارائه سخن بر خلاف مقتضى ظاهر ، تجاهل عارف است . و آن ، روانه كردن چيز معلوم ، در روند چيز مجهول است . بدين‌گونه كه آگاه به چيزى خودش را جاهل به آن چيز قرار دهد و تجاهل عارف براى هدفهايى است چون :

1 - كالتعّجب نحو قوله تعالى : أَ فَسِحْرٌ هذا أَمْ أَنْتُمْ لا تُبْصِرُونَ .

ابراز شگفتى و تعجب . مثل سخن خداى برين : « أَ فَسِحْرٌ هذا . . . » « 2 » آيا اين افسون است ؟ يا شما ( درست ) نمىبينيد ؟

2 - و المبالغة فى المدح نحو : وجهك بدر أم شمس .

مبالغه در ستايش . مانند : « وجهك بدر أم شمس » : چهره تو چونان ماه چهارده شبه يا خورشيد است ؟ و در فارسى مانند :

ندانم اين شب قدر است يا ستارهء صبح * تويى برابر من يا خيال در نظرم

سعدى

3 - و المبالغة فى الذّم كقول الشاعر :

و ما أدرى و سوف إخال أدرى * أقوم آل حصن أم نساء . « 3 »

( 1 ) . بقره ، 83 . ( 2 ) . طور ، 15 . ( 3 ) . اين شعر از زهير بن ابى سلمى است .