جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٢٦

اجراى كلى قواعد ايجاز ، اطناب و مساوات .

شكافت . در اين آيهء شريفه ، ايجاز حذف جمله است . در اصل ، « فضرب فانفلق » بوده است .

« ألا كل شىء ما خلا الله باطل » « 1 » فيه اطناب بالاحتراس .

هشدار كه هرچه غير اوست باطل است . در اين سخن ، اطناب به شيوهء احتراس وجود دارد .

إذا أنت لم تشرب مرارا على القذى * ظمئت و أىّ النّاس تصفو مشاربه « 2 »

زمانى كه تو مكرر آب آلوده ننوشى تشنه مىمانى . و كدام يك از مردم ، آبشخورش پاكيزه است .

فيه الاطناب بالتذييل و الجملة الثانية جارية مجرى المثل .

در اين شعر ، اطناب به شيوهء تذييل وجود دارد و جملهء دوم « و أىّ النّاس تصفو مشاربه » جارى مجراى مثل است .

« جوزى المذنب بذنبه و هل يجازى إلّا المذنب » : گنهكار ، كيفر گناهش را ديد و آيا غير از گناهكار مجازات مىشود ؟

در اين سخن ، اطناب به شيوهء « تذييل » است ولى اين « تذييل » جارى مجراى مثل نيست . « و هل يجازى إلّا المذنب » تذييل است .

فَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا كُفْرانَ لِسَعْيِهِ « 3 »

و هركه كارهاى شايسته انجام دهد و مؤمن ( هم ) باشد ، براى تلاش او ناسپاسى نخواهد بود .

در اين آيهء شريفه ، اطناب به گونهء احتراس است .

« البخيل بعيد من اللّه بعيد من النّاس بعيد من الجنة »

خسيس از خدا دور است ، از مردم دور است ، از بهشت دور است . در اين جمله اطناب به گونهء ترديد وجود دارد .

« وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى » « 4 » و لكن نيكى آن است كه كسى تقوا پيشه كند .

در اين آيه ، ايجاز حذف وجود دارد ، در اصل ، « ذا البّر » بوده و « ذا » حذف گرديده است .

( 1 ) . اين شعر ، از لبيد است . ( 2 ) . اين شعر به بشار بن برد ، اسناد داده شده است . ( 3 ) . انبياء ، 94 . ( 4 ) . بقره ، 189 .