جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٣

بحث دوم دربارهء « إطناب » و اقسام آن است

إخلاصه لهم فى نصحه

پنجمين هدف تكرار ، ايجاد رغبت در پذيرش نصيحت است بدين‌گونه كه مخاطب براى قبول خطاب متمايل شود . مثل سخن خداى برين : « وَ قالَ الَّذِي آمَنَ يا قَوْمِ . . . » « 1 » و آن كس كه ايمان آورده بود گفت : « اى قوم من ، مرا پيروى كنيد تا شما را به راه درست هدايت كنم » اى قوم من ، اين زندگى دنيا تنها كالايى ( ناچيز ) است و در حقيقت ، آن آخرت است كه سراى پايدار است »

در تكرار « يا قوم » جلب عطوفت دلهاى آنان است ، به گونه‌اى كه در نصيحت مخلصانهء او نسبت به خودشان ترديد نكنند .

« لا يشكّوا فى إخلاصه لهم فى نصحه » : در نصيحت مخلصانهء او نسبت به خودشان ترديد نكنند .

توضيح : « استمالة » : جلب ميل‌كردن ، متمايل ساختن .

« تعطيف » : به عطوفت كشاندن .

السادس : التنويه بشأن الممدوح نحو : إنّ الكريم بن الكريم بن الكريم يوسف بن يعقوب بن ابراهيم .

ششمين هدف تكرار ، ستودن و بزرگداشت مقام و موقعيت كسى است كه مورد تمجيد قرار گرفته است . مانند تكرار « الكريم » در اين مثال « إنّ الكريم بن الكريم . . . »

السابع : التّرديد و هو تكرار اللفظ متعلّقا به غير ما تعلّق به أولا نحو : السّخىّ قريب من اللّه ، قريب من النّاس ، قريب من الجنّة و البخيل بعيد من اللّه بعيد من النّاس بعيد من الجنّة

هفتمين هدف تكرار ، « گردانيدن و چرخاندن » است . بدين‌سان : لفظى را كه « متعلق » چيزى قرار گرفته است تكرار مىكنيم و آن را « متعلّق » چيزى قرار مىدهيم غير از آن چيزى كه نخستين‌بار ، متعلق آن بوده است . مانند : « السّخى قريب من اللّه . . . » بخشنده و رادمرد به خدا نزديك است ، به مردم نزديك است ، به بهشت نزديك است . در اين جمله ، « قريب » در آغاز « متعلق » « من اللّه » است .

و پس از آن ، « متعلق » « من الناس » و در آخر « متعلق » « من الجنة » و مانند : « البخيل

( 1 ) . غافر ، 38 و 39 .