جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٢
بحث دوم دربارهء « إطناب » و اقسام آن است
مىكنند .
خداوند متعال ، « رأيت » را تكرار كرده‌اند چون فاصلهء « رأيت » در آغاز كلام با « لى ساجدين » زياد بوده است .
توضيح : « مبتور » : بريده .
« طلاوه » : خوبى ، بهجت ، قبول و پذيرايى دل .
و من هذا قول الشّاعر :
و إنّ امرا دامت مواثيق عهده * على مثل هذا إنّه لكريم
و از قلمرو همين زيادى فاصله است تكرار « إنّ » در اين شعر :
و « إنّ امرأ . . . » بىترديد ، كسى كه پيمانهايش بر چنين كارى پايدار بماند بىشك او ارجمند است . در اين شعر ، واژهء « انّ » در پايان شعر ، تكرار شده است چون فاصلهء « إنّ » در آغاز شعر با خبر آن كه « لكريم » است ، زياد بوده .
الثالث : قصد الاستيعاب نحو : قرأت الكتاب بابا بابا و فهمته كلمة كلمة .
سومين هدف از تكرار ، فراگيرى همه است . مانند : باب باب كتاب را خواندم و واژه واژهء آن را فهميدم . در اين دو جمله ، « بابا » و « كلمة » تكرار شده است به قصد فراگيرى همهء كتاب و همهء ابواب و كلمات آن .
الرابع : زيادة الترغيب فى العفو كقوله تعالى : إِنَّ مِنْ أَزْواجِكُمْ وَ أَوْلادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَ إِنْ تَعْفُوا وَ تَصْفَحُوا وَ تَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ .
چهارمين هدف تكرار ، افزودن رغبت ، به گذشت‌كردن است . مانند سخن خداى و الا :
« إِنَّ مِنْ أَزْواجِكُمْ . . . » بىترديد برخى از همسران شما و فرزندان شما دشمن شمايند ، از آنان بر حذر باشيد ، و اگر ببخشاييد و در گذريد و بيامرزيد ، به راستى خدا آمرزنده و رحيم است .
در اين آيهء شريفه ، پس از « تعفوا » دو جملهء « تصفحوا » و « تغفروا » تكرار شده است تا مخاطبان را به گذشت و چشم‌پوشى زيادتر ترغيب كند .
الخامس : التّرغيب فى قبول النّصح باستمالة المخاطب لقبول الخطاب كقوله تعالى : وَ قالَ الَّذِي آمَنَ يا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشادِ يا قَوْمِ إِنَّما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا مَتاعٌ وَ إِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دارُ الْقَرارِ ففى تكرير « يا قوم » تعطيف لقلوبهم حتىّ لا يشكّوا فى