جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٣

بحث اول دربارهء ايجاز و اقسام آن است

است و « سبيل » كه مضاف است ، حذف گرديده .

3 - أو إسما مضافا إليه : نحو : و واعدنا موسى ثلاثين ليلة و أتممناها بعشر أى :

بعشر ليال .

يا آن محذوف ، اسمى است كه مضاف اليه واقع شده است ، مانند : « وَ واعَدْنا . . . » « 1 » ما با موسى سى شب وعده كرديم و با ده شب ، آن را كامل ساختيم . « بعشر » در اصل ، « بعشر ليال » بوده كه « ليال » محذوف شده است .

4 - أو اسما موصوفا كقوله تعالى : وَ مَنْ تابَ وَ عَمِلَ صالِحاً أى : عملا صالحا .

و يا آن محذوف ، اسم موصوف است مانند سخن خداى و الا : « وَ مَنْ تابَ وَ عَمِلَ صالِحاً » « 2 » و هركس توبه كند و كار نيك به جاى آرد . اين آيه ، در اصل « و عمل عملا صالحا » بوده است كه در اين تركيب ، « عملا » اسمى است كه موصوف قرار گرفته و حذف شده .

5 - أو إسما صفة نحو : « فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ » أى : مضافا إلى رجسهم .

يا آن محذوف ، اسمى است كه صفت واقع شده است ، مانند : « فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ » « 3 » پس بر پليدى آنان افزود . در اصل اين گونه بوده است : « رجسا مضافا إلى رجسهم » در اين تركيب ، « مضافا » صفت « رجسا » بوده و محذوف شده .

6 - أو شرطا نحو : « فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ » أى : فإن تتبعونى .

و يا آن محذوف ، شرط است ، مانند : « فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ » « 4 » از من پيروى كنيد خداوند ، شما را دوست مىدارد . كه در اصل ، « فإن تتبعونى » بوده است .

7 - أو جواب شرط نحو : « وَ لَوْ تَرى إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ » أى : لرأيت أمرا فظيعا .

يا آن محذوف ، جواب شرط است مانند : « وَ لَوْ تَرى . . . » * كاش حال آنان را آنگاه كه بر آتش ، نگه داشته شده بودند ، ديده بودى . در اينجا « لرأيت أمرا فظيعا » حذف شده است .

8 - أو مسندا نحو : « وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ » أى :

خلقهنّ اللّه .

( 1 ) . اعراف ، 142 . ( 2 ) . فرقان ، 71 . ( 3 ) . توبه ، 125 . ( 4 ) . آل عمران ، 31 .