جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٧

تمرين

زندگى ، كه مرگ از آن سبك‌تر است .

آنكه خوارىپذير باشد ، خوارى به آسانى بر او فرود آيد ، مرده از جراحت دردمند نشود . مصراع اول ، جملهء فعليه و خبريه است و مصراع دوم جملهء اسميه و چون معناى هر دو مصراع ، كاملا مستقل است و قصد اشتراك نبوده ، بر هم عطف نشده است . و « يسهل » بر « يهن » عطف نگرديده زيرا بين شرط و جواب آن ، شبه كمال اتصال وجود دارد . و مصراع آخر نيز چون معنى مصراع سوم را تأكيد و تفسير مىكند بر آن ، عطف نشده است .

9 - و قال :

أفاضل النّاس أغراض لدى الزمن * يخلو من الهمّ أخلاهم من الفطن « 1 »

او گفته است : برترين مردم ، هدفهاى خدنگ روزگارند آن كس از اندوه تهى است كه بيشتر از ديگران ، از زيركى تهى باشد .

مصراع دوم چون داراى معناى تأكيدى و تفسيرى براى مصراع اول است بر آن ، عطف نشده است .

10 - و قال أيضا :

إذا نحن شبّهناك بالبدر طالعا * بخسناك حقا انت أبهى و أجمل

و نيز متنبّى سروده است : هنگامى كه ما تو را به ماه برآمده در شب چهاردهم تشبيه مىكنيم از قدر تو مىكاهيم تو درخشنده‌تر و زيباترى .

جملهء « أنت أبهى و أجمل » عطف بر ماقبل نشده است چون پاسخ سؤال مقدر است .

11 - و قال بشّار :

الشيب كره و كره أن يفارقنى * إعجب لشىء على البغضاء مودود

و بشّار گفته است : پيرى ناپسند و جدا شدن از آن ناخوشايند است . در شگفت باش از چيزى كه هم ناگوار و مبغوض و هم دوست داشته شده است .

در اين شعر ، « الشيب كره » جملهء خبريه است و « كره أن يفارقنى » نيز لفظا و معنا خبريه است از اينرو جملهء دوم بر جملهء اول عطف شده ليكن چون مصراع دوم انشاييه بوده ، جدا آمده است .

12 - و قال أبو نواس :

( 1 ) . ديوان متنبّى با شرح برقوتى ، ج 2 ، ص 448 .