جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٦٦

تمرين ( 2 ) بيّن أسباب الفصل فى الأمثلة الآتية :

پرسش و پاسخ است و شبه كمال اتصال را داراست ، بدون عطف آمده است .

7 - قال أبو العتاهيه :

الصّمت أجمل بالفتى * من منطق فى غير حينه

لا خير فى حشو الكلا * م إذا اهتديت إلى عيوبه

كلّ امرى فى نفسه * أعلى و أشرف من قرينه

ابو عتاهيه گفته است : سكوت ، براى جوان ، از گفتار نابجا زيبنده‌تر است . نيكى در سخن زايد نيست ، زمانى كه به كژيهايش ، رهنمون شوى . هركس در پيش خود ، والاتر و ارجمندتر از همنشين خويش است .

بيت دوم ، بدون عطف آمده است چون در حكم بيان بيت اول است و با آن پيوند و اتصال كامل دارد .

8 - قال أبو تمام :

ليس الكريم الّذى يعطى عطيّته * عن الثناء و إن أغلى به الثمنا

إنّ الكريم الّذى يعطى عطيتّه * لغير شىء سوى استحسانه الحسنا

لا يستثيب ببذل العرف محمدة * و لا يمنّ إذا ما قلّد المننا

ابو تمام گفته است : بخشنده آن نيست كه عطايش را در برابر ستايش بدهد هرچند گرانبها باشد .

بىشك ، بخشنده كسى است كه تنها براى اين مىبخشد كه بخشيدن را نيكو مىداند . او با عطاى چيزهاى شايسته ، ستايشى را نمىطلبد و هنگامى كه بار نعمتهايش را بر دوش ديگران ، آويزان مىسازد ، منّت نمىگزارد .

بيت دوم بر بيت اول ، عطف نشده است چون به منزلهء تأكيد آن است و بين آن دو ، كمال اتصال وجود دارد .

در بيت سوم ، مصراع دوم لفظا و معنا خبريه است و مصراع اول نيز لفظا و معنا خبريه است از اين‌رو مصراع دوم بر مصراع اول عطف شده است .

9 - قال المتنبّى :

لو لا المشقّة ساد النّاس كلّهم * الجود يفقر و الإقدام قتّال « 1 »

( 1 ) . ديوان متنبّى با شرح برقوتى ، ج 2 ، ص 204 .