جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٤٤

تمرين

و خداى و الا فرمود : ( اى پيامبر ) بگو : تنها من بشرى چونان شمايم ، به من وحى مىشود ، خداى شما خداى يگانه است . در اين آيهء مباركه ، دو قصر موصوف بر صفت به وسيله « إنّما » تحقق پيدا كرده است .

3 - و قال تعالى : « إِنَّما يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْكاذِبُونَ » « 1 »

و خداى متعال فرمود : تنها كسانى دروغ مىبندند كه به نشانه‌هاى خداوند ، باور پيدا نمىكنند . آنان خودشان دروغ گويانند . در اين آيهء مباركه ، قصر صفت بر موصوف ، پديدهء « إنّما » است .

4 - قال ابن الرّومى :

غلط الطبيب علّى غلطة مورد * عجزت موارده عن الإصدار

و النّاس يلحون الطبيب و إنّما * غلط الطبيب إصابة الأقدار

ابن رومى گفته است : پزشك ، دربارهء من ، به اشتباهى افتاده است كه از راههاى ورودش نمىتوان بازگشت . مردم ، طبيب را خطاكار مىدانند و ليكن تنها اشتباه او در موافقت با قدرهاست . در اين شعر ، قصر صفت بر موصوف به وسيلهء « إنّما » به وجود آمده است .

5 - قال المتنبّى :

و الظلم من شيم النّفوس فإن تجد * ذاعفة فلعلّة لا يظلم « 2 »

متنبى گفته است : و ستم‌كردن ، از خلق‌وخوى نفسهاست . پس اگر كسى را عفتمند يافتى ، او براى علّتى ستم نمىكند .

6 - قال الطّرمّاح بن حكيم :

و ما منعت دار و لا عزّ أهلها * من النّاس إلّا بالقنا و القنابل

طرماح پسر حكيم سروده است : هيچ خانه‌اى و اهلش از ميان مردم پاس داشته نشد و عزّت نيافت مگر به وسيلهء نيزه‌ها و گروه‌هاى رزمنده . قصر صفت بر موصوف در اين شعر ، پديده نفى و استثناء است .

7 - قال حطّان بن المعلّى :

( 1 ) . نحل ، 105 . ( 2 ) . نگاه كنيد به ديوان متنبّى با شرح برقوتى ، ج 2 ، ص 383 .