جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٤٠

تطبيق 2 اجراء و نمونه‌آورى 2

در اين شعر ، قصر اضافى صفت بر موصوف ، به وسيلهء « ليس » و « بل » پديد آمده است .

7 -

و ما شاب رأسى من سنين تتابعت * علىّ و لكن شيّبتنى الوقائع

سر من از سالهايى كه پىدرپى بر من گذشت ، پير نگشت . ليكن رخدادها مرا پير ساخت . در اين شعر ، قصر اضافى صفت بر موصوف است . و اين قصر ، به وسيله نفى و لكن ، پديد آمده است .

8 -

إنّ الجديدين فى طول اختلافهما * لا يفسدان و لكن يفسد النّاس

بىترديد ، شب و روز با آمد و شد طولانيشان ، تباه نمىشوند و ليكن مردم ، تباه مىگردند . در اين شعر ، قصر صفت بر موصوف از نوع اضافى است . و شيوهء قصر ، با « لا » و « لكن » است .

9 - لا يألف العلم إلّا ذكّى و لا يجفوه إلّا غبّى

با دانش انس نمىگيرد مگر هوشمند و به آن جفا نمىكند مگر كودن . در اين مثال ، قصر حقيقى صفت بر موصوف ، پديدهء نفى و استثناء است .

10 -

قد علمت سلمى و جاراتها * ما قطّر الفارس إلّا أنا « 1 »

محققا « سلمى » و خدمتگزارانش دانستند كه هيچ كس مگر من ، سواركار را به پهلو نينداخت . « سلمى » نام زنى بوده است و مقصود از « جارات » خدمتگزاران است . در اين شعر ، قصر حقيقى صفت بر موصوف است و طريق قصر ، نفى و استثناء است .

11 -

إنّما الدّنيا هبات * و عوار مستردّة

شدّه بعد رخاء * و رخاء بعد شدّة

دنيا تنها بخششها و عاريه‌هايى است كه بازگردانده مىشود . اين دنيا ، سختى پس از رفاه و رفاه بعد از سختى است . در اين شعر ، قصر اضافى موصوف بر صفت است . « إنّما » طريق قصر است .

12 - « عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنا » « 2 » بر خداوند ، توكل كرديم . تقديم جار و مجرور مفيد قصر حقيقى صفت بر موصوف است . « إنّما الأعمال بالنيّات » « 3 » كارها تنها وابسته به نيت‌هاست . « إنّما » در اين مثال پديد آورندهء قصر موصوف بر صفت است . « و إنّما لكل امرى ما نوى » « 4 » همانا

( 1 ) . اين شعر ، از عمرو بن معدى كرب است . ( 2 ) . يونس ، 85 . ( 3 ) . بحار الانوار ، ج 70 ص 211 و 225 . ( 4 ) . بحار الانوار ، ج 70 ص 21 و 225 .