جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٠

تمرين ( 1 )

« طالب علم » و « طالب مال » مقدّم گشته است .

7 -

عبّاس مولاى أهدانى مظلّته * يظلّل اللّه عبّاسا و يرعاه

عبّاس ، سرور من است او به من چتر سايه‌گستر خويش را ارمغان داده . خداوند ، او را در سايه‌سار خويش پناه دهد و پاس دارد . در اين شعر ، « عبّاس » مبتداست و براى تعظيم ، مقدّم گشته است .

8 - أنا أكرمتك و فى منزلى آويتك من تو را اكرام كردم و در خانه‌ام پناه دادم . « أنا » مبتدا است و براى تخصيص خبرى كه فعل است ، مقدم شده ، و « فى منزلى » جار و مجرور است و آن نيز براى تخصيص ، مقدّم گشته است .

9 -

لك عندى و عند صحبى أياد * سوف تبقى و كلّ شىء سيفنى

براى تو پيش من و يارانم نعمتهايى است كه پايدار مىماند ( يا تو پايدار مىمانى ) و همه چيز از بين مىرود . « لك » خبر است و براى فهماندن تخصيص ، مقدّم گشته است .

10 -

ما كلّ ما يتمنّى المرء يدركه * تأتى الرّياح بما لا تشتهى السفن « 1 »

آدمى به همهء آرزوهايى كه دارد ، دست نمىيابد . بادها به گونه‌اى مىوزد كه خواست كشتىها نيست . در اين شعر ، « ما كلّ » مبتداى مقدّم است و نفى عموم مىكند . يعنى فراگيرى نفى ، صددرصد نيست .

و قال المرحوم حافظ ابراهيم بك فى وصف الشّمس :

11 -

إنّما الشّمس و ما فى آيها * من معان لمعت للعارفين

حكمة بالغة قد مثلّت * قدرة اللّه لقوم غافلين

و شادروان ، حافظ ابراهيم بك در وصف خورشيد گفته است : خورشيد و آن معانى كه در نشانه‌هاى آن ، وجود دارد ، براى عارفان ، درخشيده است . آن ، حكمت رسايى است كه قدرت خداوندى را براى ناآگاهان ، تبلور داده است . در اين شعر ، « الشّمس و ما فى آيها » مبتداست و مقدم شده تا شوق‌ها را نسبت به خبر برانگيزد .

12 -

فمثل علاك لم أر فى المعالى * و لا تاجا كتاجك فى الجلال

همانند شكوه تو در رفعتها و بلنديها نديدم و همسان تاج تو در سرورى .

« مثل علاك » مفعول مقدّم براى « لم أر » است و علّت تقديم ، افاده تخصيص بوده .

( 1 ) . اين شعر از متنبّى است ، نگاه كنيد به شرح ديوان متنبىّ ، نوشتهء عبد الرّحمن برقوتى ، ج 2 ، ص 469 .