جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٠٤

بحث نهم دربارهء مقيد ساختن به نفى است

بحث نهم دربارهء مقيد ساختن به نفى است

بحث نهم دربارهء مقيد ساختن به نفى است

مقيد ساختن به نفى ، براى سلب نسبت است به گونه‌اى كه از حروف هفتگانهء نفى فهميده مىشود و آن حروف ، عبارتند از : لا ، ما ، لات ، إن ، لن ، لم و لمّا . « لا » براى نفى مطلق است ، يعنى : براى نفى حال ، ماضى و مستقبل ، هرسه استعمال مىگردد . و « ما » ، « إن » و « لات » براى نفى زمان حال است اگر بر فعل مضارع داخل شده باشد . ( و اگر بر فعل ماضى داخل گردد ، براى نفى گذشته است ) مانند : « ما يضرب زيد » و « ما ضرب زيد » ، « إن يقوم حسن » ، « إن قام حسن » و « لن » براى نفى استقبال و « لم » ، و « لمّا » براى نفى ماضى است .

مگر اين‌كه نفى به وسيله « لمّا » به بعد از زمان تكلّم و سخن گفتن نيز كشيده مىشود و به علاوه « لمّا » به چيزى اختصاص دارد كه وقوع و حصول آن ، مورد انتظار است به تعبير ديگر : « لمّا » چيزى را نفى مىكند كه به تحققش انتظار مىرود ، مثل : « لمّا يخرج مهدىّ » تاكنون مهدى قيام نكرده است . بنابراين گفته نمىشود : « لمّا يقم خليل ثم قام » چون قيام خليل ديگر متوقع نيست . و گفته نمىشود : « لمّا يجتمع النقيضان » تاكنون دو نقيض با هم جمع نشده است . اين مثال نيز صحيح نيست ، زيرا هيچ‌گاه اميد نمىرود دو نقيض مثل هستى و نيستى با هم جمع شود . لكن گفته مىشود : « لم يقم علىّ ثم قام » و « لم يجتمع الضّدان » براى اين‌كه در نفى به « لم » توقع و انتظار ، لحاظ نشده است . « لمّا » در نفى ، در مقابل « قد » در اثبات است . بدين‌گونه كه آنچه به وسيلهء « لمّا » نفى مىشود به زمان حال نزديك است . پس صحيح نيست بگوييم : « لمّا يجى خليل فى العام الماضى » خليل در سال گذشته نايستاد . گفتنى است كه : « قد » بر سر فعل ماضى در مىآيد و آن را نزديك به زمان حال مىسازد .

المبحث العاشر فى التقييد بالمفاعيل الخمسة و نحوها

التقييد بها يكون لبيان نوع الفعل أو ما وقع عليه ، أو فيه . أو لأجله أو بمقارنته و يقيّد بالحال لبيان هيئة صاحبها و تقييد عاملها و يقيّد بالتّمييز لبيان ما خفى من ذات أو نسبة فتكون القيود هى محطّ الفائدة و الكلام بدونها كاذب أو غير مقصود بالذّات ،