جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٠١

تنبيهات يادآورىها « 3 »

عكس آن موارد ، به ملاحظهء اعتباراتى به جاى « إن » ، « إذا » مىآوريم . « هلّم جرّا » همين گونه ادامه بده ، همين‌طور ، استعمال كن .

الثالث . لمّا كانت « إن » و « إذا » لتعليق الجزاء على حصول الشرط فى المستقبل وجب أن يكون شرط و جزاء كلّ منهما جملة فعلية إستقبالية لفظا و معنى ، كقوله تعالى : وَ إِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ كَالْمُهْلِ

سوم - چون در « إن » ، و « إذا » معلق مىشود جزاء بر حاصل شدن شرط در آينده ، واجب است كه : شرط و جزاى هركدام از « إن » ، و « إذا » جملهء فعليهء استقباليه باشد هم از نظر لفظ و هم از نظر معنى . مانند سخن خداى برين : « وَ إِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ كَالْمُهْلِ » « 1 » و اگر آبى درخواست كنند آبى چونان مسّ گداخته به آنان دهند . در اين آيهء مباركه ، « يَسْتَغِيثُوا » جملهء شرطيه و « يغاثوا » جملهء جزاء است . و هردو لفظا و معنا استقباليه است .

و نحو :

و النّفس راغبة إذا رغّبتها * و إذا ترد إلى قليل تقنع

و مانند اين شعر : نفس ، رغبت پيدا مىكند هرگاه آن را ترغيب كنى و هرگاه به اندكى بسنده كنى ، نفس قناعت مىكند . در اين‌جا « ترد » كه جملهء شرطيه است و « تقنع » كه جملهء جزاء است ، هردو فعليهء استقباليه است .

و لا يعدل عن إستقبالية الجملة لفظا و معنى إلى استقباليتها معنى فقط الّا لدواع غالبا

( الف ) منها ، التفاؤل ، نحو : إن عشت فعلت الخير .

( ب ) و منها تخّيل إظهار غير الحاصل و هو الإستقبال فى صورة الحاصل و هو الماضى .

نحو : إن متّ كان ميراثى للفقراء

و غالبا از اين‌كه جمله شرط جزاء لفظا و معنا استقباليه باشد به اين‌كه تنها از جهت معنا استقباليه باشد ، عدول نمىشود مگر براى انگيزه‌هايى :

الف : از آن انگيزه‌ها است : فال نيك زدن مانند : إن عشت فعلت الخير اگر زيستم ، كار نيك مىكنم . در اين جمله ، « عشت » و « فعلت » از نظر لفظ ، ماضى و از جهت معنا استقباليه

( 1 ) . كهف ، 29 .